Unë e kam një ëndërr

Fjalimi i Martin Luther Kingut para memorialit të Abraham Lincolnit në Washington përbën njërin ndër fjalimet më të zëshme të historisë së re. Fjalimi i 28 gushtit 1963 para 250 mijë vetave e ngre predikuesin në një profet të shekullit XX. Një vit më vonë, Martin Luther Kingut iu dha Çmimi Nobel për Paqe.

Foto: Brandon Bourdages / shutterstock.com

Jam i lumtur që bashkë me ju të marr pjesë në diçka, e cila do të hyjë në historinë tonë si demonstrata më e madhe për liri. Para njëqind vjetësh, një amerikan i madh, në hijen simbolike të të cilit jetojmë, e nënshkroi Deklaratën e Pavarësisë. Kjo shpallje kuptimplotë erdhi si një flakadan i madh për miliona skllavë të zinj, të cilët digjeshin në flakët e një padrejtësie shkrumbuese. Ajo erdhi si një ditëlindje e gëzuar për t’i dhënë fund natës së gjatë të robërisë.

Por, njëqind vjet më vonë, i ziu nuk është ende i lirë; njëqind vjet më vonë jeta e të ziut është akoma pikëllueshëm e gjymtuar nga prangat e ndarjes racore dhe nga vargonjtë e diskriminimit. Njëqind vjet më vonë, i ziu jeton në një ishull të vetmuar të varfërisë në mes të një oqeani të gjerë të mirëqenies materiale; njëqind vjet më vonë, i ziu ende degdiset në margjinat e shoqërisë amerikane dhe e vëren që po jeton në ekzil në vendin e vet.

Prandaj kemi ardhur sot këtu, që këtë gjendje të turpshme ta shfaqim përpara të gjithëve. Në njëfarë kuptimi, ne kemi ardhur në kryeqytetin e vendit tonë për të thyer një çek. Kur arkitektët e shtetit tonë i thurën fjalët madhështore të Kushtetutës dhe Deklaratës së Pavarësisë, ata e nënshkruan një çek borxhi, thyerja e të cilit duhej t’u ndahej të gjithë amerikanëve. Por, ky çek ishte një premtim që të gjithë njerëzve – po, të zinj sikur të bardhë – u garantonte të drejtat e padelegueshme jetësore të lirisë dhe të përpjekjes për lumturi.

Sot duket ashiqare që Amerika nuk i ka përmbushur detyrimet e saj në raport me qytetarët e vet me ngjyrë. Në vend që t’i përmbushte detyrimet e saj të shenjta, Amerika u ka lëshuar të zinjve një çek, një çek, i cili është kthyer mbrapsht me shënimin: «Nuk ka mbulim të mjaftueshëm». Ne refuzojmë të besojmë se banka e drejtësisë ka falimentuar. Ne refuzojmë të besojmë që në trezorët e mëdhenj të mundësive të këtij kombi nuk ka mjete të mjaftueshme mbulimi. Dhe, kështu ne kemi ardhur për ta thyer këtë çek; një çek, i cili me kërkesën tonë i kthen pasuritë e paqes dhe të sigurisë ligjore.

Kështu, ne kemi ardhur në këtë vend të shenjtëruar për ta përkujtuar Amerikën në këtë domosdoshmëri të patundur të së tashmes. Nuk është koha për t’ia lejuar vetes luksin e një ftohjeje, apo për ta marrë barin e qetësimit të një transformimi hap pas hapi. Koha është për zbatimin e premtimeve të demokracisë; koha është për ta braktisur luginën e pashpresë të ndarjes racore drejt rrugëve të ndritura të drejtësisë për të gjitha racat. Koha është për ta zhvendosur kombin tonë nga rëra e lehtë e pabarazisë racore në shkëmbin e vëllazërisë; koha është për ta bërë drejtësinë realitet për të gjithë robtë e Zotit. Do të ishte fatale për kombin tonë t’i shpëtonte ngutia e kësaj lëvizjeje. Kjo verë e rëndë e pakënaqësisë së arsyeshme zezake nuk do të kalojë përpara se të fillojë një vjeshtë e gjallëruar nga liria dhe barazia.

1963-shi nuk është fundi, por fillimi. Dhe, ata të cilët shpresojnë që presioni zezak duhej të lëshonte dhe tani do të jetë i lumtur, do ta përjetojnë një zgjim të ashpër kur kombi t’i rikthehet rutinës.

Në Amerikë nuk do të ketë as pushim as qetësi, derisa të ziut t’i pranohen të gjitha të drejtat qytetare. Stuhitë e trazirave do t’i tundin edhe më tutje themelet e kombit tonë, derisa të agojë dita e lume e drejtësisë.

Por, ka një gjë që duhet t’ua them njerëzve të mi, të cilët qëndrojnë në pragun që do t’i kalonte në pallatin e drejtësisë. Në rrjedha të fitimit së pozitës sonë kushtetuese nuk guxojmë të bëhemi fajtorë me vepra të padrejta. Të mos tundohemi ta shuajmë etjen duke pirë nga kupa e hidhërimit dhe urrejtjes. Luftën tonë në çdo kohë duhet ta zhvillojmë në rrafshin e lartë të dinjitetit dhe të disiplinës. Nuk duhet të lejojmë që protesta jonë krijuese të devijojë në dhunë. Duhet të ngrihemi vazhdimisht në atë lartësi madhështore, në të cilën dhunës fizike t’i përgjigjemi me forcë shpirtërore.

Shpirti i mrekullueshëm luftarak që e ka mbërthyer komunitetin zezak nuk guxon të na bëjë të dyshojmë te të gjithë të bardhët, sepse shumë nga vëllezërit tanë të bardhë, kjo e dëshmon praninë tonë të sotme, e kanë vërejtur që fati i tyre është i lidhur me fatin tonë dhe e kanë vërejtur që liria e tyre është e lidhur pandashëm me lirinë tonë. Sulmi të cilin po përgatitim për t’u mësyrë bedenave të padrejtësisë duhet të prihet nga një armatë së cilës i përkasin të dyja ngjyrat.

Dhe, derisa po nisemi, ne duhet të betohemi që do të marshojmë gjithnjë e më përpara. Ne nuk mund të kthemi mbrapsht. Ja ata që i pyesin përkrahësit e aktivistëve të të drejtave qytetare: «Kur do të jeni të kënaqur?» Ne nuk mund të jemi kurrë të kënaqur, përderisa i ziu të jetë viktimë e tmerreve të parrëfyera të brutalitetit policor.

Ne nuk mund të jemi asnjëherë të kënaqur, përderisa trupat tanë të rënduar nga rruga cfilitëse nuk mund të gjejnë strehim në motelet e rrugëve të largëta dhe në hotelet e qyteteve. Ne nuk mund të jemi të kënaqur, përderisa lëvizja mbizotëruese e zezakut konsiston në vendosjen nga një geto e vogël në një më të madhe.

Ne nuk mund të jemi të kënaqur, përderisa fëmijët tanë janë të privuar nga vetëvendosja dhe u grabitet dinjiteti nëpërmjet tabelash me mbishkrimin: «Vetëm për të bardhët». Ne nuk mund të jemi të kënaqur, përderisa një zezak në Mississipi nuk mund të votojë dhe përserisa një zezak në New York beson se nuk ka asgjë për çka mund ta jepte votën. Jo, ne nuk jemi të kënaqur, dhe nuk do të jemi të kënaqur, derisa e drejta të vërshojë si ujë dhe drejtësia si një rrymë gjigante.

Nuk mund të mos e shoh që disa prej jush kanë ardhur këtu nga provime të rënda dhe pikëlluese. Disa prej jush po vijnë drejt e nga qelitë e burgut. Disa prej jush kanë ardhur nga rrethe, ku dëshira juaj për liri bëri që të shtypeni nga stuhitë e përndjekjes dhe po dridheni nën rrymën e brutalitetit policor. Ju jeni veteranët e durimit krijues. Vazhdojeni punën tuaj me sigurinë se vuajtja e pamerituar e ka një forcë shpëtimtare.

Kthehuni mbrapsht kah Mississipi; kthehuni mbrapsht kah Alabama; shkoni mbrapsht kah Louisiana; shkoni mbrapsht në sokakët dhe getot e qyteteve të veriut, duke e ditur që kjo situatë disi mund të ndryshohet dhe se do të ndryshohet. Të mos dëfrehemi në luginën e dëshpërimit.

Prandaj, miq të mi, edhe pse duhet të mos u trembemi vështirësive të sotme dhe të nesërme, po ju them që unë e kam një ëndërr. Ajo është një ëndërr me rrënjë të thella në ëndrrën amerikane, që ky komb një ditë do të ngrihet dhe do të jetojë konform kuptimit të vërtetë të vokacionit të tij: «Për ne, kjo e vërtetë është e vetëkuptueshme, që njerëzit janë krijuar njëlloj».

Unë e kam një ëndërr, që një ditë bijtë e skllavëve të shkuar dhe bijtë e skllavopronarëve të shkuar mund të ulen në kodrat e kuqe të Georgias në tavolinën e vëllazërisë.

Unë e kam një ëndërr, që një ditë, madje shteti i Mississipit, një shtet që piqet në vapën e padrejtësisë, që piqet në vapën e shtypjes, do të shndërrohet në një oazë të lirisë dhe të drejtësisë.

Unë e kam një ëndërr, që të katër fëmijët e mi një ditë do të jetojnë në një komb, në të cilin nuk do të çmohen sipas ngjyrës së lëkurës, por sipas vlerës së karakterit të tyre. Unë sot e kam një ëndërr!

Unë e kam një ëndërr, se një ditë në Alabaman me racistët e saj të këqij, me guvernatorin e saj nga buzët e të cilin rrjedhin fjalë si «intervenim» dhe «heqje e integrimit racor», që një ditë mu aty në Alabama, çuna të vegjël dhe çupa të vogla zezake dhe çuna të vegjël e çupa të vogla të bardha mund t’ia zgjasin duart njëri-tjetrit si vëllezër dhe motra. Unë sot e kam një ëndërr.

Unë e kam një ëndërr, që një ditë çdo luginë do të ngrihet dhe çdo kodër do të përulet. Sheshet me gunga do të rrafshohen dhe vendet e thyera do të drejtohen dhe shkëlqimi i Zotit do të shfaqet, e gjithçka do të duket qartë.

Kjo është shpresa jonë. Ky është besimi, me të cilin unë po kthehem në jug.

Me këtë besim do të jemi në gjendje të përfitojmë një gur shprese nga mali i dëshpërimit. Me këtë besim do të jemi të aftë, që zërat e këqij të kombit tonë t’i shndërrojmë në simfoni.

Me këtë besim do të jemi të aftë të punojmë bashkë, të lutemi bashkë, të luftojmë bashkë, të shkojmë bashkë në burg, të ngrihemi bashkë për lirinë, me bindjen që një ditë do të jemi të lirë. Kjo do të jetë dita kur të gjithë robtë e Zotit do të jenë në gjendje të këndojnë me një kuptim të ri: «Për ty vendi im, vend i ëmbël i lirisë; këndoj për ty; vendi ku vdiqën të parët e mi, vendi i krenarisë pelegrine; le të jehojë liria nga të gjitha shpatmalet». Dhe, nëse Amerika duhet të bëhet një komb i madh, atëherë kjo duhet të bëhet e vërtetë.

Prandaj, le të jehojë liria nga majat e larta të New Hampshiret. Le të jehojë liria nga malet e fuqishme të New Yorkut. Le të jehojë liria nga Allegheniet në Pennsylvania. Le të jehojë liria nga Rockiet e mbuluara me dëbotë në Colorado. Le të jehojë liria nga shpatet e dredhura të Californias. Por, jo vetëm kjo. Le të jehojë liria nga Mali Lookout në Tennesee. Le të jehojë liria nga çdo kodër dhe nga çdo kodër uruthi në Mississipi, nga çdo shpat le të jehojë liria.

Dhe, nëse ia lejojmë lirisë të tingëllojë, nëse e lëmë të jehojë nga çdo fshat dhe çdo katund, nga çdo shtet dhe çdo qytet, atëherë do ta çelim më herët ditën, në të cilën të gjithë robtë e Zotit – të zinj e të bardhë, hebrenj e hajdenë, katolikë e protestantë do t’ia zgjatin dorën njëri-tjetrit dhe do të këndojnë me fjalët e spiritualizmit zezak: «Më në fund, të lirë! Më në fund, të lirë: I qofshim falë Zotit fuqiplotë, më në fund jemi të lirë».

(Marrë nga libri i Martin Kaufhold «Die grossen Reden der Weltgeschichte». Përktheu nga gjermanishtja: Kujtim Shabani)