Shqipërues i madh, lamtumirë!

Në Tiranë në moshën 79-vjeçare ka vdekur Afrim Koçi, një përkthyes i shkëlqyer i letërsisë gjermane. Ai na e solli në shqip «Malin magjik» të Thomas Mannit dhe kujtimet e Eqrem Bej Vlorës, të cilët aristokrati shqiptar i kishte shkruar në gjermanisht.

Foto: Shutterstock



Në heshtje, i pavërejtur nga bota përreth tij përkthyesi hap dyert e kulturave të huaja. Ai afron botën me vendin e tij. Lexuesve të kombit të tij përkthyesi nuk ua sjellë vetëm letërsinë e një bote tjetër, por edhe një atmosferë jete të ndryshme. Afrim Koçi, i cili sipas njoftimeve të mediave shqiptare vdiq sot në Tiranë në moshën 79-vjeçare, ishte më shumë se një urë që lidhte botën shqiptare me atë gjermane. Po të shikohet lista e romaneve që ka përkthyer në shqip nga gjermanishtja (dhe nga gjuhë të tjera), atëherë lexuesi mund të mbesë pa frymë.

Në një intervistë dhënë gazetës «Panorama» në vitin 2012 Koçi ankohej se në një vend si Shqipëria përkthyesit janë të papaguar dhe të pavlerësuar. «Përkthimi është si puna e drogës, po e nise është e vështirë të shkëputesh», thoshte Koçi. Ai u rrit në një shtëpi librash, me motrat e tij që studiuan rusisht dhe me ambicie letrare. Në kohën e komunizmit, ishte i bindur Koçi, përkthimet ishin më serioze, sot ka liri, por jo profesionalizëm në përkthime. Njerëzit nuk përkthejnë për pasion, por për jetesë. Nuk ka kritikë të mirëfilltë të punës së përkthyesve, çdokush mund të hedhë në treg një libër të përkthyer dhe pastaj kritikët e dobët do ta vlerësojnë me nota maksimale.

Një ndër kryeveprat e letërsisë që Koçi ka përkthyer në shqip është «Mali magjik» i Thomas Mannit. Në kohën e diktaturës nuk iu lejua ta përkthejë këtë roman, ngjarjet e së cilit zhvillohen në një sanatorium në Davos të Zvicrës. Sanatoriumi sot është hotel dhe drejtor i atij hoteli është Bardhyl Coli, një shqiptar nga Kosova i rritur në Zvicër.

Koçi filloi të punojë në shtëpinë botuese «Naim Frashëri» në vitet ’60 dhe për më shumë se katër dekada solli në shqip mbi 90 tituj përkthime e redaktime nga gjermanishtja, rusishtja, italishtja, anglishtja nga disiplina të ndryshme si letërsi, shkenca humane dhe sociale, histori, albanologji, filozofi, njofton gazeta «Shqip» e Tiranës.

Koçi, mes tjerash, përktheu: «Novela amerikane të shekullit XIX» (1973); «Kthimi» (1976) i Jan Myrdal; «Kufiri i hijes» (1976) i Joseph Conrad; «Drama» (1978) i Henrik Ibsen, «Farefisi» (1980) i Zsigmond Móricz; «Nën rrotë» (1980) i Hermann Hesse; «Drama» (1981) i Maksim Gorki; «Reportazhet e Topgungaçit» (1984) i Robert Escarpit; «Kronikë e kohës së Karlit IX» (1989) i Prosper Mérimée; «Ora e gjermanishtes» (1989) i Siegfried Lenz; «Jashtë derës» (1989) i Wolfgang Borchert.

Pas rënies së komunizmit Koçi përktheu në shqip «Iluminacione» (1998) të Walter Benjamin; «Abrahami nuk ka faj» (1998) të Ephraim Kishon; «Anestezi lokale» (2000) të Günter Grass; «Legjenda e pianistit: një monolog» (2003) i shkrimtarit italian Alessandro Baricco; «Qëndresë dhe bashkëpunim në Shqipëri:1939-1944” (2006) i Hubert Neuwirth; antologjinë «Tregimtarë të gjuhës gjermane pas viteve ’45» (2007); «Epshi» ( 2007) i nobelistes Elfriede Jelinek; «Macja dhe miu» (2008) i Günter Grass; «Mali magjik» (2009) i Thomas Mann; «Kasandra» (2012) i Christa Wolf; «Koha e ngrirë» (2014) i autores Anna Kim; «Portret grupi me një zonjë» (2015) i Heinrich Böll; «Haxhi Murati» (2016) i Lev N. Tolstoj; «Në gjurmët e një përralle» (2016) i Jan-Philipp Sendker etj.

Afrim Koçi u interesua jo vetëm për letërsinë, por edhe për historinë dhe studimet e albanologjisë, andaj solli në shqip edhe «Studime shqiptare» të Johann Georg von Hahn; «Shqiptarët nga Mesjeta deri në ditët tona» (2008) i Peter Bartl; «Mehmet pushtuesi: botësulmuesi në kapërcyell kohe» (2005) i Franz Babinger. Koçi solli në shqip edhe veprat e jashtëzakonshme të Eqrem Bej Vlorës, të cilat aristokrati shqiptar me karrierë diplomatike osmane i kishte shkruar në gjermanisht: «Kujtime» (2001), «Ndihmesë për historinë e sundimit turk në Shqipëri: skicë historike» (2010) si dhe «Nga Berati në Tomor dhe kthim: ditar» (2003). – Familjarët njoftojnë se homazhet në kujtim të Afrim Koçit do të zhvillohen te mërkurën nga ora 10:30 në Muzeun Historik Kombëtar, ndërsa varrimi do organizohet në ora 13.00.