Rruga e kurbetit

Një dyshek me dhurata për familjen, «fëmijë, bostane dhe speca» në rrugën e kthimit: si udhëtonim nga Belgjika në Preshevë dhe anasjelltas? Kujtime nga fëmijëria e bujshme.

Ilustrimi: Shutterstock

Tollovi në familje, po e ngarkojmë veturën për t’u nisur. Në fillim kishim një Ford Capri. Babës i pëlqenin veturat sportive, ndonëse ishte vogël për krejt familjen: kishte vetëm tri ulëse mbrapa. E si të na zinte të gjithëve, ne ishim gjashtë fëmijë? S’ka nevojë të kesh pesëshe në matematikë për ta kuptuar se nuk ishte e mundur të hipnim të gjithë bashkë në këtë veturë! Disa shkonin te vetura e tezës, me të cilën udhëtonim bashkë, për çdo rast – një problem teknik, një ndeshje, kurrë s’i dihet. Asnjëri prej nesh nuk kishte shumë dëshirë të udhëtojë me veturën e tezës dhe të burrit të tezës (asokohe nuk kishin ende fëmijë), sepse duhet ndenjur urtë, dëgjuar ata dhe kështu të përshëndeteshim me lojën e pickimit. Përndryshe, atje në Caprin e kaltër metalik zhvillohej beteja më e heshtura dhe më mizore e historisë: pickoheshim pa guxuar të bërtasim, të qajmë, ta kthejmë në dhunë, sepse baba vëzhgonte – me shikimin e tij të rreptë në pasqyrë. O zot, sa ishte i aftë edhe të vozis, edhe, njëkohësisht, të përcjell çka bënim ne. Ai mund të tregohej shumë i shkathtë për të na dhënë ndonjë flakaresh, ose së paku të provojë, sepse ne iu shmangeshim sikurse boksieri i shmanget goditjes së kundërshtarit të tij.

Posa e ngarkonim veturën, niseshim. Mos të harroj të përmendi dyshekun që e mbushnim me tesha që ne, jo të pasurit, do t’ia çonim më pak të pasurit, ashtu mendonim, në vendlindje. Dhe hipin mbi dyshekë. Disa vite më vonë kur filluam të ndërtojmë shtëpinë në Preshevë, bartnim në rimorkio mobile dhe gjëra të tjera për ta mbushur atë. Në kthim nga pushimi, bostanet dhe specat zëvendësonin mobilet. «Keni diçka për të deklaruar?», pyesnin doganierët, baba përgjigjej: «Fëmijë, bostane dhe speca» – dhe qeshte. Edhe doganieri qeshte, ndonjëherë, kur ishte i mirë.

Pas Belgjikës, mbërrinim në Aachen, pas shumë vite e kam kuptuar se në frëngjisht quhej Aix-la-Chapelle. Fillonte atëherë udhëtimi i gjatë në autostradat e Gjermanisë. «Ausfahrt», dalje, ne nuk dilnim, shkonim drejtë, sikur sot me Google Maps nga A në B, nga Namiri belg në Preshevë. Mendoja se ku shpinin këto «Ausfahrt» që dukeshin djathtas autostradës në një ritëm të rregullt. Rrugës takonim kamionë të shumtë të stërngarkuar, familje turke, kurdë, të cilët ktheheshin në vendin e tyre për pushime, dukeshin edhe më të mjerë se ne.

Pastaj vinte Austria, kujdes kalim drerësh, baba na tregon se si njëherë e kishte goditur një nga këto kafshët e bukura – neve nuk na kujtohet, e pastaj Vjena. S’kishte turizëm. Tek pas dhjetë vitesh e vizitova përnjëmend këtë qytet. Baba, që vdiste për gjumë, kaloi semaforin në të kuqe. Një polic i dhunshëm ia drejtoj revolen dhe e tërhoq nga jaka e këmishës. Ne fëmijët, të tmerruar, mbrapa,  qanim dhe dridheshim nga frika. Kjo frikë nga policia (dhe nga ushtria) nuk na u hoq gjatë shumë viteve, ajo u rrit me luftën në Kosovë. Një vit, kishim vendosur të kalojmë nga Hungaria komuniste. Në kufij i treguam pasaportat tona jugosllave, po sikur të dhënat tona të mos u mjaftonin, policët na kërkonin emrat e gjysheve tona (nga nëna, nga baba?) Po çka lypnin ato këtu? Vetura jonë me targa belge kalonte nëpër Budapest (s’kam asnjë kujtim, përmes Budës apo përmes Pestit?), në drejtim të Jugosllavisë. Gjatë  këtyre dy ditëve të stërlodhshme udhëtimi, bota e nënës përmblidhej në: shurra, oturaku, pelena, baba. Sepse në vitet e para të kurbetit, ne ishim dy vajza, e treta rritej në bark. Nëna kujdesej për shoferin, babanë tonë, duke i bërë muhabet që të mos e zërë gjumi, duke ia ndezur cigaren dhe duke i shërbyer kafe nga termosi. S’vinte në shprehje të ndaleshim për kafe në ndonjë pompë benzine: s’kishim kohë për të humbur, s’kishim para për të harxhuar. Herë pas herë, nëna kthehej nga ne për me na dhënë një copë mollë apo për me na thënë – «Shuni, baba është i lodhur.»

Për të pushuar, më në fund, ndalnim në një parking, buzë rrugës. Flinim nën qiell të hapur, e linim babanë në veturë, në ulëse, sepse të nesërmen, do ta vazhdonim rrugën, do ta kalonim Jugosllavinë! Sa e madhe ishte Jugosllavia, pa mbarim – Sllovenia, Kroacia e pastaj Serbia. Ishte veç më nxehtë, por ja, ishim në «vendin tonë», në jug. Po mbërrinim. Në ulësen e pasme, grindeshim për stripat belg «Bob et Bobette» që i lexonim për të njëqindtën herë. Qeshnim me shakatë tona pa kuptim, shaka kalamajsh të lodhur. S’donim më as të pickohemi. E dinim që ishte fundi i udhëtimit kur e shihnim shenjën «Vranje», sepse aty do të laheshim në Banjën e njohur të këtij qyteti për ta hequr tërë pisllëkun e kësaj rruge të gjatë. Do të bëheshim të bukur, do të na vinte era e mirë, edhe nëse do të na dhembte trupi edhe disa ditë. Sidomos babës që ishte gjithnjë i tendosur në timon dhe nënës që kujdesej për pjellën dhe për burrin e saj. Në Vranjë do të pinim bozë, pije osmane e bërë nga drithërat. Pastaj hipnim prapë në veturë ku era e vezëve të ziera, të kofshëve të pulës dhe të kafesë e bënin ajrin të padurueshëm – «jo, jo dy xhamat çelë, promaja».

Kishin mbetur edhe disa kilometra, të fundit. Dhe më në fund baba drejtohej nga dalja, «izlaz» kësaj herë, në drejtim të Preshevës. Na pritnin axhallarët dhe gratë e axhallarëve, kushërinjtë. E çanim dyshekun, por jo në prani të tyre, për t’i nxjerr «dhuratat».

Fillonin atëherë pushime të thjeshta, me familjen, në shqip. Të huaj në vendin ku nuk rriteshim, të huaj në Belgjikë, do të ktheheshim, përmes të njëjtës rrugë, në fund të pushimeve. Dhe nëna do të këndonte, në shqip, për qejfin e babës, dhe për qejfin tonë. Por ajo edhe qante, sikur atëherë, kur patëm një ndeshje. Vetura mori flakë, por fatmirësisht kishim dalë të gjithë, pa ndonjë plagë, por nëna nuk e shihte vëllain, bërtiste: «Djali!» Ai ishte më i vogli, pas pesë vajzave, siç e do tradita. Kjo është një nga imazhet që ruaj në kujtesë nga ajo kohë. Vëllai im, Belgzimi, i vogël, që shikon nënën që e kërkon, kur ajo e ka atë para vete. Autostrada e pushimeve ishte autostrada e emocioneve, e lumturisë, e bashkimit, e lamtumirës. E familjes. Dhe e padurimit.

(Reportazhi është botuar në portalin frankofon për Ballkan «Courrier des Balkans»: http://www.courrierdesbalkans.fr). Dialogplus gëzon të drejtën e botimit në shqip).