Pas epokës së marrëzisë duhet të vijë koha e urtisë

Disa shënime nga margjinat e kohës. Ose: mbi domosdoshmërinë për të ndërtuar një Kosovë të re, pa njolla, me shpirt të bardhë.



Te romani «Një histori nga dy qytete» Charles Dickensi shkruan: «Ishte koha më e mirë dhe më e keqe, një shekull i urtisë dhe i marrëzisë, një epokë e besimit dhe e mosbesimit, një periudhë e dritës dhe e territ: ishte pranvera e shpresës dhe dimri i dëshpërimit; i kishim të gjitha, s’kishim gjë para vetes; të gjithë ngarendnim drejt qiellit dhe të gjithë vinim nga drejtimi i kundërt – me një fjalë, ajo kohë i ngjante aq shumë kohës sonë, saqë përfaqësuesit e saj më të zhurmshëm si për të mirë, si për të keq vetëm fjalën më të mirë donin ta përdornin për të».

Çfarë mund të thuhet për kohën tonë, për epokën pas vitit 1999, të cilën e jetuam në mënyrë më intensive se çdo kohë tjetër për shkak se ishim të lirë, më të lirë se kurrë? Gjeneratave të mëhershme të shqiptarëve të Kosovës jeta u kishte shkuar në anarki, nën regjime të dhunshme, nën qeveri që herë diskriminon shumë, herë më pak, herë investonin aty-këtu, herë shfrytëzonin pa mëshirë e pa hesap. Si do të mbahet në mend epoka pas vitit 1999? Si epokë e lirisë, e cila nga shumica e politikanëve u shfrytëzua për deformimin e lirisë, për shfrytëzimin e saj për të krijuar ilegalisht pasuri personale, klanore, rajonale.

Jetuam një epokë të lirisë, të cilës politikanë të paemancipuar dhe të etur për të bërë çdo mbrapshti ia humbën kuptimin. Ishte një liri e mirë për njeriun që s’kishte pse të frikësohej nga polici serb, por ishte kohë e tmerrshme për çdokënd që sfidonte me argumente mentalitetin e cubave. Kësisoj, liria jonë ishte liri private, jo publike. Lirinë publike e morën për vete «kumanirat», së pari duke i hequr qafe luftëtarët e vërtetë, pastaj duke instaluar regjimin e frikës. Kush kritikonte – vritej, plagosej, kërcënohej, shantazhohej. Kjo ishte epokë kur liria u shndërrua në tender, tenderi në mundësi për grabitje, grabitja në rast për të zgjeruar ndikimin dhe futur nën kontroll çdo gjë.

«Dielli rrezonte gjërat e njohura, sepse zgjidhje tjetër s’kishte», shkruan Samuel Becketti te «Murphy». Edhe dielli kosovar rrezonte, gjatë gjithë këtyre viteve, gjërat e njohura, sepse zgjidhje tjetër s’kishte. Ishte një diell i ftohtë. Një diell që nuk ndriçonte horizonte, por errësonte perspektiva. Gjatë gjithë këtyre viteve Kosova humbi mbi 200 mijë banorë (në mos më shumë). Ikën nga liria e «kumanirave», të cilët u bënë milionerë, blenë tokë e burime, duke shkelur ligje e falsifikuar dokumente, vranë e prenë dëshmitarë, hapën gurthyes dhe mbyllën rrugë, shtruan asfalt, fshehën kontrata, dogjën ëndrra dhe premtuan «prespektivë avrupiane», «liberalizim vizash për 15 muaj», gjithnjë duke gënjyer se «Serbia e ka njohur faktikisht Kosovën», ndërsa Beogradi hap pas hapi depërtonte në Kosovë, madje edhe me gjeneral Lubisha Dikoviqin.

«Ishte e pashmangshme. Aroma e bajameve të hidhura e bënte atë të mendonte përherë në një dashuri të penguar». Kështu e fillon romanin e tij «Dashuri në kohërat e kolerës» shkrimtari Gabriel Garcia Marquez. Qindra-mijëra qytetarë të Kosovës, njerëz të ndershëm e punëtorë, që nga viti 1999 janë penguar ta duan lirinë e tyre, sepse atë liri e futën në grusht kusarë politikë. Pa shikoni pronat e tyre, pa shikoni salltanetin e tyre, pa shikoni veturat e tyre, pa shikoni zullumin e tyre. Dhe do të shihni se kjo liri s’kishte kuptim.

Të dielën që shkoi rreth 400 mijë votues shqiptarë të Kosovës thanë: «Boll më». Boll më thanë edhe mijëra të tjerë në diasporë, që nuk patën mundësi të marrin pjesë në zgjedhje për shkak të pengesave të mëdha. Edhe qindra-mijëra të tjerë do të thonë jo në çdo palë zgjedhje të ardhshme, sepse njerëzit s’kanë më as respekt, as frikë nga cubat. Do të kenë respekt për të gjithë ata që e bënë Kosovën shtet, me vepra paqësore e me pushkë, por jo për cubat grabitqarë.

«Nëse vërtet ju dëshironi të dëgjoni historinë time, atëherë ju, me gjasë, para së gjithash, dëshironi të dini ku jam lindur dhe ku kam kaluar fëmijërinë time të mallkuar dhe çfarë bënin prindërit e mi para se të merreshin me mua, dhe çfarë ka për të thënë mbi gjërat rreth David Copperfieldit, por unë s’kam fare qejf të tregojë për gjithë këtë», shkruan J. D. Salinger në romanin «Roje në thekërishten buzë greminës».

Më 11 qershor pashallarët, bajraktarët, reketashët, shantazhuesit dhe të korruptuarit e Kosovës, ata që, siç thoshte një mik imi dikur, «i kanë nga 100 gjaqe në prag të shtëpisë», iu afruan votuesit, duke e lutur të tregojë çfarë halle ka. Por, si në romanin e Salingerit edhe votuesi kosovar s’pati fare dëshirë të rrëfejë gjë para këtij klubi mafioz. Vetëm votoi. Ishte arma e vetme që kishte. Dhe ishte një thirrje për të ndërtuar një Kosovë të re, pa njolla, me shpirt të bardhë.