Më zi s’ka ku shkon: Reçel arrash dhe komunizmi në Shqipëri




Rrëfimi për takimin me një zonjë plakë nga Berati, që lidh të kaluarën dhe të tanishmen e Shqipërisë

 

Nga Jane BYRNE

Ka mundur të ishte një fotografi bardhezi – me kalldrëmin e hirtë poshtë këmbëve, e ndanë rrugës mure të larta të bardha dhe para syve porta e madhe e zezë. Margarita, fustani i zi dhe flokët e thinjura të saj vazhdon të mbajnë gjallë iluzionin. Vetëm qielli i kthjelltë i kaltër dhe barbarozat vjollcë te dera janë shenjë të qarta se nuk është punë fotografie. Në zemër të «Mangalemit», qytetit të vjetër të Beratit në Shqipëri, Margarita na bën konak.

Dhoma është e freskët dhe e errët derisa shikimin hedh kah dritarja. Shtëpitë lëshohen teposhtë lumit me urat e tij t ëvjetra e të reja, dhe qendrën moderne të qytetit. Zhegu dhe zhurma e qytetit bëhen bashkë, por brenda mbretëron qetësia dhe rehatia. Sytë ngadalë nisin të më mësohen me dritën e zbehtë. Në qosh eka orendi të rënda. Pa asnjë fije dyshimi, ato janë kushedi se sa aty. Kauçat janë vendosur rreth mureve, me midisin e dhomës të pastër e të lirë.

Nisi të shquaj peizazhet në faqet e mureve. Kundrejt sfondit të jeshiltë të detit janë faltoret klasike, anijet, peshkatarët dhe ishujt që nxjerrin krye prej të hirtës, të bardhës e të zezës të komninuara. Poshtë e lartë është gjetnaja. Ky mural është shtrirë anembanë faqeve të të mureve të dhomës, duke portretizuar peizazhin e qetë e antik. Margarita ma shpjegon se shtëpinë ia kishin pushtuar italianët më 1942 dhe se ata kishin pikuturar muralin, por nuk di çfarë të thotë kur pyetet nëse kjo vepër ishte bërë me qëllim që të ndiheshin rehat në shtëpinë e saj.

Ne mund t apyesim për çfarëdo Margaritën. Ajo përgjigjet fije e për pe. Në rininë e saj, kishte familje me emër e në zë, por humbi pronat dhe statusin në komunizëm. Tani 72 vjeçe, ka shtëpinë dhe bahçenë e saj. Ajo rrit mirëqenien edhe prej prodhimit dhe hsitjes së konservave. Kthehet në dhomë me tabakanë e mbushur me enë të ndryshme poçarie – çypa me reçelna kumbullash e kajsish, si dhe një tjetër enë të mbushur me me fruta të zeza. Pas pak e marr vesh se janë arra të sheqerosura.

Margarita shpjegon procesin laboratorik – përzgjedhjen e arrave, fazën e parë të zierjes dhe testimin e secilës me një gjilpërë që të merret vesh janë zier. Ajo na tregon thikën e mprehtë dhe majat e gishtave të nxirë prej mbajtjes së kokrrave të arrave nëpër duar. Faza përfundimtare është prodhimi i shurupit dhe procesi përfundimtar i sheqerosjes. Krenarie dhe pasioni për punëne saj ia zdrit fytyrën.

Koha kalon aq shpejt saqë ne duhet të çohemi dhe të vazhdojmë udhëtimin tonë nëpër Shqipëri. Përshëndetem me ato pak fjalë shqip që i kam. «Faleminderit», them unë. «Faleminderit, Margarita dhe ditën e mirë». Reagimi është një përqafim i ngrohtë dhe një puthje në faqe.

Tani më duket si ëndërr, me Margaritën në dhomën e saj me të jeshiltën e freskët detare në zemër të qytetit të vjetër, me arra të sheqerosura, qysh dinë t’i ziejnë gjeneratat e vjetra, derisa jeta moderne vazhdon të zhurmojë poshtë në qytet.

«Daily Telegraph»

Rrëfimi për takimin me një zonjë plakë nga Berati, që lidh të kaluarën dhe të tanishmen e Shqipërisë

 

Nga Jane BYRNE

Ka mundur të ishte një fotografi bardhezi – me kalldrëmin e hirtë poshtë këmbëve, e ndanë rrugës mure të larta të bardha dhe para syve porta e madhe e zezë. Margarita, fustani i zi dhe flokët e thinjura të saj vazhdon të mbajnë gjallë iluzionin. Vetëm qielli i kthjelltë i kaltër dhe barbarozat vjollcë te dera janë shenjë të qarta se nuk është punë fotografie. Në zemër të «Mangalemit», qytetit të vjetër të Beratit në Shqipëri, Margarita na bën konak.

Dhoma është e freskët dhe e errët derisa shikimin hedh kah dritarja. Shtëpitë lëshohen teposhtë lumit me urat e tij t ëvjetra e të reja, dhe qendrën moderne të qytetit. Zhegu dhe zhurma e qytetit bëhen bashkë, por brenda mbretëron qetësia dhe rehatia. Sytë ngadalë nisin të më mësohen me dritën e zbehtë. Në qosh eka orendi të rënda. Pa asnjë fije dyshimi, ato janë kushedi se sa aty. Kauçat janë vendosur rreth mureve, me midisin e dhomës të pastër e të lirë.

Nisi të shquaj peizazhet në faqet e mureve. Kundrejt sfondit të jeshiltë të detit janë faltoret klasike, anijet, peshkatarët dhe ishujt që nxjerrin krye prej të hirtës, të bardhës e të zezës të komninuara. Poshtë e lartë është gjetnaja. Ky mural është shtrirë anembanë faqeve të të mureve të dhomës, duke portretizuar peizazhin e qetë e antik. Margarita ma shpjegon se shtëpinë ia kishin pushtuar italianët më 1942 dhe se ata kishin pikuturar muralin, por nuk di çfarë të thotë kur pyetet nëse kjo vepër ishte bërë me qëllim që të ndiheshin rehat në shtëpinë e saj.

Ne mund t apyesim për çfarëdo Margaritën. Ajo përgjigjet fije e për pe. Në rininë e saj, kishte familje me emër e në zë, por humbi pronat dhe statusin në komunizëm. Tani 72 vjeçe, ka shtëpinë dhe bahçenë e saj. Ajo rrit mirëqenien edhe prej prodhimit dhe hsitjes së konservave. Kthehet në dhomë me tabakanë e mbushur me enë të ndryshme poçarie – çypa me reçelna kumbullash e kajsish, si dhe një tjetër enë të mbushur me me fruta të zeza. Pas pak e marr vesh se janë arra të sheqerosura.

Margarita shpjegon procesin laboratorik – përzgjedhjen e arrave, fazën e parë të zierjes dhe testimin e secilës me një gjilpërë që të merret vesh janë zier. Ajo na tregon thikën e mprehtë dhe majat e gishtave të nxirë prej mbajtjes së kokrrave të arrave nëpër duar. Faza përfundimtare është prodhimi i shurupit dhe procesi përfundimtar i sheqerosjes. Krenarie dhe pasioni për punëne saj ia zdrit fytyrën.

Koha kalon aq shpejt saqë ne duhet të çohemi dhe të vazhdojmë udhëtimin tonë nëpër Shqipëri. Përshëndetem me ato pak fjalë shqip që i kam. «Faleminderit», them unë. «Faleminderit, Margarita dhe ditën e mirë». Reagimi është një përqafim i ngrohtë dhe një puthje në faqe.

Tani më duket si ëndërr, me Margaritën në dhomën e saj me të jeshiltën e freskët detare në zemër të qytetit të vjetër, me arra të sheqerosura, qysh dinë t’i ziejnë gjeneratat e vjetra, derisa jeta moderne vazhdon të zhurmojë poshtë në qytet.

«Daily Telegraph»