Ikja e një historiani universal, i cili i shihte shqiptarët si pasardhës të trakasve

Në moshën 88-vjeçare ka vdekur Gottfried Schramm, njëri prej historianëve më të mëdhenj gjermanë. Ai ka shkruar një libër me vlerë mbi fillimin e krishterimit ndër shqiptarë dhe ishte autor i hipotezës se shqiptarët rrjedhin nga populli trak i besëve.

Gottfried Schramm.



Gottfried Schramm ishte historian i shkollës së vjetër. Domethënë: historian që nuk vraponte pas çdo mode të kohës. Po të ekzistonte një çmim për prozë akademike, ai do t’i takonte Schrammit, shkruan gazeta «Süddeutsche Zeitung» me rastin e vdekjes në moshën 88-vjeçare të historianit të njohur gjerman. Njëri ndër librat e tij më të popullarizuar mban titullin: «Pesë udhëkryqe të historisë botërore». Brenda 400 faqeve Schramm arrin t’i krahasojë dhe trajtojë pesë kthesa të historisë botërore: lindjen e monoteizmit mozaik, shpalljen e fesë së krishterë, reformacionin e Lutherit, themelimin e demokracisë amerikane dhe revolucionin rus. Kritikët e kanë vlerësuar këtë vepër si madhështore.

Schramm, babai i të cilit ishte hulumtues i Mesjetës, madje njëri më të mëdhenjtë në Gjermaninë e shekullit ’20, studioi sllavistikën dhe historinë e Europës Lindore. Me këtë bazë akademike ai tërë jetën i zgjeroi horizontet e dijes, duke e lidhur historinë e gjuhës dhe të letërsisë me historinë sociale, një ndër disiplinat mbretërore të historianëve gjermanë.

Kritiku Gustav Seibt shkruan në «Süddeutsche Zetung»: «Një libër tjetër i mrekullueshëm (i Schrammit) e karakterizonte letërsinë ruse të shekullit të ’19 në kontrast të letërsisë së asaj kohe të kombeve perëndimore. Vërtetësinë dhe radikalizmin e klasikëve rusë që nga Pushkini Schramm e shpjegonte me izolimin e tyre social në një vend kryesisht analfabet. Kush shkruante në Rusi, këtë e bënte për llogari të veten, jo si pjesë e klasës së kultivuar. Kjo dhe shumë studime të tjera, mes tyre një vepër e madhe mbi reformacionin në Poloni, e përgatitën Schrammin për veprën e tij të vonshme dhe epokale».

Schramm u mor edhe me origjinën e shqiptarëve. Në veprën e tij mbi gjenezën e krishterimit të shqiptarëve dhe konvertimin e hershëm të besëve («Anfänge des albanischen Christentums. Die frühe Bekehrung der Bessen und ihre langen Folgen»), Schramm hodhi poshtë tezën se shqiptarët janë paraardhës të ilirëve. Më 1994 ai prezantoi hipotezën se populli trakas i besëve pasi ishte kristianizuar në epokën e vonshme antike, ishte dëbuar nga bullgarët paganë dhe në fillim të shekullit të ‘9 kishte ikur pranë Adriatikut. Profesori Oliver Jens Schmitt thekson se Schramm nuk ka dëshmi për hipotezën e tij, por po aq e vërtetë është se për vazhdimësinë iliro-shqiptare ka indikacione, por jo dëshmi. Mbi prejardhjen e shqiptarëve në përgjithësi ekzistojnë tri teza, të cilat Schmitt i përshkruan kështu: a) shqipja rrjedh nga ilirishtja dhe është autoktone; b) shqipja rrjedh nga trakishtja, e cila në kohën e lashtë ishte e pranishme në Ballkanin lindor. Paraardhësit trakas të shqiptarëve janë shpërngulur në drejtim të perëndimit; c) shqipja nuk është zhvilluar as nga ilirishtja, as nga trakishtja, por nga një gjuhë tjetër e vjetër ballkanike, e cila mbetet e panjohur.

Teza e parë mbështetet kryesisht nga historianët gjermanë si Georg Stadtmüller, i cili vendlindjen e hershme të shqiptarëve e shihte në Luginën e Matit. Mungesa e fjalëve që lidhen me botën detare tregon ose së paku është shenjë se paraardhësit e shqiptarëve nuk jetonin në det në kohërat antike, rrjedhimisht bëhet fjalë për një popull malësorësh.

Kontributi i Gottfried Schramm mbetet i rëndësishëm dhe ka përkrahësit e tij edhe në mesin e studiuesve shqiptarë. Teza e prejardhjes së shqiptarëve nga ilirët është gjerësisht e pranuar nga shkenca moderne shqiptare, por ajo nuk mbetet e pakontestuar. Veprën e tij mbi gjenezën e krishterimit të shqiptarëve dhe konvertimin e hershëm të besëve («Anfänge des albanischen Christentums. Die frühe Bekehrung der Bessen und ihre langen Folgen») Schramm ia ka kushtuar tri personaliteteve të rëndësishme, të cilët janë marrë me shqiptarët: Shtjefën Gjeçovit, Millan Shufllajt dhe Norbert Joklit. Populli trakas i besëve, sipas Schramm, kishte gjuhën e vet kishtare. Invadimi sllav i Ballkanit në shekujt ‘7 dhe ‘8 shtoi presionin ndaj besëve. Një pjesë e tyre u sllavizuan, një pjesë tjetër rezistoi dhe iku në kodra, ku ruajti infrastrukturën fetare. Besët u vendosën në një vend të quajtur Arbanon, i cili shtrihej nga liqeni i Ohrit deri te lumi Shkumbin.

Schramm u lind në vitin 1929 në Heidelberg. Pas doktoratatës, të cilën e mbrojti më 1954, dhjetë vjet më vonë habilitoi mbi reformacionin në Poloni dhe nga viti 1965 filloi të punojë në Katedrën e sapothemeluar të historisë së Europës lindore në Universitetin e Freiburgut në Gjermaninë jugore.