E kujt është Trepça? Polemikë mes Azem Vllasit dhe Borko Stefanoviqit

Në emisionin «Ura» të Radios Europa e Lirë u bisedua rreth çështjes pse negociatat ndërmjet Serbisë dhe Kosovës janë në krizë të thellë. Pjesëmarrësit e këtij dialogu polemik ishin Borko Stefanoviq, ish-shef i ekipit negociator të Serbisë në dialog me Kosovën, dhe Azem Vllasi, këshilltar i ministrit të Punëve të Jashtme të Kosovës.

«Sipas Kushtetutës së atëhershme dhe Ligjit për punën e bashkuar nga viti 1976, kombinati Trepça si basen xehetaro-metalurgjik dhe si shkritore, siç u quajt atëherë, në terma ligjorë, ekonomikë dhe financiarë ishte në kuptimin e plotë resurs i Kosovës, ashtu sikur që Hekurudha e Smederevës ishte resurs i Serbisë, ose sikur Hekurudha e Nikshiqit ishte resurs i Malit të Zi», thotë Azem Vllasi në ballafaqimin e tij me politikanin serb Borko Stefanoviq.

Tema e polemikës kishte të bënte me çështjen nëse Beogradi është liruar nga trashëgimia politike e Milosheviqit, pse Qeveria e Kosovës refuzon të diskutojë për pronën që ndodhet në Kosovë, nëse Serbia në kohën e regjimit të Milosheviqit i ka marrë ndërmarrjet kosovare, nëse Trepça i takon Qeverisë së Kosovës apo shumica e saj është në pronësi të Fondit të Serbisë për Zhvillim, a është problemi i Trepçës pyetje pronësore-juridike apo shtetërore, si dhe kush kujt i ka borxh – Kosova Serbisë apo Serbia Kosovës.

A është kjo kriza më e thellë në marrëdhëniet ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës që nga fillimi i bisedimeve në Bruksel?

Borko Stefanoviq: Mendoj se kriza është shumë serioze, por nuk mendoj se është më e keqja. Mendoj se kriza ishte shumë më e madhe në verën e vitit 2011, kur autoritetet e Prishtinës u përpoqën që dhunshëm t’i marrin kalimet administrative. Atëherë kishte barrikada, kishte dhunë, prandaj intervenoi KFOR-i. Është mirë që nuk kemi reprizë të ngjarjeve të tilla, por është fakt që në këtë moment ka ardhur deri te ftohja e marrëdhënieve dhe situata në të cilën ndizen parulla dhe përcillen fjalë të ashpra nga të dyja palët. Marrëveshjet përsëri interpretohen në mënyrë arbitrare. Mendoj që çështja se e kujt është Trepça është maja e Eisbergut, gjë që tregon se ende ka mosbesim të thellë.

Azem Vllasi: Mendoj se kjo është kriza më e thellë që nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Brukselit. Ngjarjet, për të cilat flet zoti Stefanoviq, ndodhën para kësaj. Bisedimet tani janë në krizë. Ngecim në shumë çështje. Mendoj se kjo nuk do të ndodhte sikur në fillim të bisedimeve t’i përcaktonim qëndrimet negociuese. Si p.sh., cilat janë pozicionet që do të duhej t’i përcaktonim para fillimit të bisedimeve. Së pari, se ky është dialog për normalizimin e marrëdhënieve ndërshtetërore ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Së dyti, se të dyja palët obligohen që të mos ndërhyjnë në punët e brendshme të njëra-tjetrës. Së treti, se Serbia nuk pranon të ndërhyjë në konsolidimin e pozicionit ndërkombëtar të Kosovës dhe anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare.
Dhe, e katërta, se Serbia obligohet që të nisë procedurën për fshirjen e Kosovës nga Kushtetuta e saj. Dhe, së fundi, është menduar që Serbia të heqë dorë nga trashëgimia politike e regjimit të Milosheviqit. Po të fillohej nga këto pozicione, bisedimet do të kishin më shumë rezultate. Por, meqenëse Serbia vazhdimisht e përsërit se Kosova është krahinë jugore serbe dhe se kurrë nuk do ta pranojë, atëherë është e kuptueshme që vazhdimisht ngecim në negociata.
Do të shtoja edhe atë se Qeveria aktuale në Serbi, e cila është e vendosur për trashëgiminë politike të Milosheviqit më shumë se ajo e mëparshmja, edhe më tepër e pengon procesin e negociatave, i cili, në fillim, në kohën kur negociatorë ishin Edita Tahiri dhe Borko Stefanoviq, megjithatë pati nisur.

Borko Stefanoviq: Zoti Vllasi ndoshta publikisht nuk do ta pranojë këtë, por jam i sigurt që e di mirë se dialogu as nuk do të kishte filluar sikur para fillimit të bisedimeve të kishte kërkesë që të dyja palët duhet të pajtohen se Kosova është shtet i pavarur. Mendoj se atë rast as nuk do të kishte negociata. Për shkak se procesi i negociatave filloi me vendimin e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara dhe Bashkimit Europian, në të cilin është cekur qartë se në negociata hyhet pa e prejudikuar statusin e Kosovës. Të shtrohej një kërkesë e tillë në atë kohë, dhe sidomos tani, mendoj se është krejtësisht joreale.
Megjithatë, Qeveria e Aleksandër Vuçiqit ka bërë shumë në këtë drejtim, sepse është pajtuar që ligjet e Kosovës vlejnë në tërë territorin, që stema dhe flamuri i Kosovës të arrijnë edhe në veri të Kosmetit dhe që serbët të kyçen në institucionet e Kosovës. Kjo Qeveri ka bërë atë që pushteti i Boris Tadiqit, në të cilin unë kam qenë shef i ekipit negociator, nuk ka dashur dhe nuk ka guxuar ta bëjë. Në këtë drejtim, është bërë progres i rëndësishëm, i cili pasqyrohet në faktin se Serbia tani e pranon dhe e njeh ekzistencën e Kosovës. Ajo nuk e pranon se Kosova është shtet i pavarur, por e pranon se Kosova ka subjektivitet të vet dhe se ka specifikat e veta në shumëçka, gjë që deri më 2011 nuk mund të merrej me mend.
Të kërkohet që Serbia ta njohë Kosovën si parakusht për bisedime, siç thashë, është krejtësisht joreale. Këtë Serbia kurrë nuk mund ta pranojë, sepse në atë mënyrë do ta pranonte se politika e këtij vendi – nuk mendoj për kohën e Milosheviqit, por për politikën e cila e reflekton shtetësinë e një entiteti ndërkombëtar – është e diskutueshme. Është sikur nga Ukraina të kërkohej që së pari ta pranonte se Krimeja është Rusi, e pastaj të bisedohet për çështjet kontestuese.

Trashëgimia politike e Milosheviqit

Azem Vllasi: Në Serbi thonë se Kosova është pjesë e Serbisë, ndërsa e dinë që pas 10 qershorit 1999, pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës, çdo segment i pushtetit shtetëror dhe sovranitetit të Serbisë është tërhequr nga Kosova. Në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit askund nuk është thënë se kjo është e përkohshme dhe se Serbia do të kthehet në Kosovë. Ky largim ishte definitiv. E sa u përket pozicioneve negociuese, që i përmenda, jam thellësisht i bindur se procesi i normalizimit do të shkonte më mirë sikur ato të ishin pranuar. Duhet t’i normalizojmë marrëdhëniet tona, sepse pas nesh është një trashëgimi e rëndë historike. Periudha më e vështirë ishte ajo gjatë sundimit të Slobodan Milosheviqit.
Megjithatë, ne edhe sot ngecim në negociata për shkak se Serbia vazhdimisht insiston në trashëgiminë politike të Milosheviqit. E përmendët Trepçën. Jo shumë moti, Kuvendi i Kosovës ia ktheu Trepçës përsëri statutin që ajo e kishte gjatë autonomisë kushtetuese të Kosovës. Sipas Kushtetutës së atëhershme dhe Ligjit për punën e bashkuar nga viti 1976, kombinati Trepça si basen xehetaro-metalurgjik dhe si shkritore, siç u quajt atëherë, në terma ligjorë, ekonomikë dhe financiarë ishte në kuptimin e plotë resurs i Kosovës, ashtu sikur që Hekurudha e Smederevës ishte resurs i Serbisë, ose sikur Hekurudha e Nikshiqit ishte resurs i Malit të Zi.
Çfarë ka ndodhur? Në vitin 1989, me dhunë ligjore u suprimua autonomia kushtetuese dhe u shfuqizua Kushtetuta e Kosovës. Hapi tjetër ishte që Kuvendi i Serbisë e miratoi vendimin për suspendimin e drejtorive legale nëpër ndërmarrjet kosovare. Në vitin 1993 u instaluan rreth 4 500 drejtori të dhunshme nëpër organizata të ndryshme në Kosovë – nga kopshtet e fëmijëve e deri te kombinati Trepça. Dhe, më pastaj, në Gjykatën Ekonomike në Beograd, të gjitha ato u regjistruan si pronë e Serbisë. Ndër të tjera, edhe kombinati Trepça. Tani dëgjoj fjalor krejtësisht të njëjtë si në kohën e Milosheviqit – e gjitha kjo është serbe, duan të na e marrin Trepçën, Trepça është e jona. Vazhdimisht insistohet nga pozitat e politikës së Milosheviqit, ndërsa duam normalizimin e marrëdhënieve.
Nëse në Serbi mendojnë se assesi s’mund ta njohin Kosovën, atëherë duhet ta thonë sinqerisht se si mendojnë ta rikthejnë atë nën juridiksionin kushtetues të Serbisë. Do ta bëjnë këtë me tanke ruse? E kuptoj se dikush mendon ashtu. Derisa në Serbi nuk bëhet ndryshim thelbësor nga politika e Milosheviqit – nuk do të ketë përparim. Serbia më nuk banon në Kosovë, as nuk do të banojë më kurrë. Kjo është e njëjtë siç Turqia ka pasur pretendime se Serbia është përsëri nën Turqi. Të tilla duken pretendimet e Serbisë se Kosova është krahinë jugore serbe, prandaj thotë – bisedojmë me institucionet e përkohshme të Kosovës ose bisedojmë me institucionet e krahinës. Si duket, gjërat ngatërrohen – institucionet e krahinës ndodhen në Vojvodinë, e jo në Kosovë.

Borko Stefanoviq: Pajtohem me zotin Vllasi se duhet shmangur retorikën dhe metodat e sundimit të Milosheviqit, që është politika e forcës. Do të doja që edhe politikanët në Prishtinë të mendojnë ashtu. Ata do të donin ta zbatonin Ligjin për punën e bashkuar të vitit 1976, por jo edhe Kushtetutën që është miratuar dy vjet më parë dhe e cila kurrë nuk do të lejonte që krahina autonome të bëhet shtet i pavarur.
Zotit Vllasi po i parafytyrohet Milosheviqi. Unë e di se Qeveria jonë aktuale përdor shpesh retorikën e tij, por as Qeveria në Prishtinë nuk është larg kësaj. Për këtë arsye, herë pas here shpërthejnë kriza, në të cilat edhe njëra edhe tjetra reagojnë shumë dobët dhe në thelb e ushqejnë njëra-tjetrën. Kjo është një lojë politike me të cilën argëtohen të dy elitat politike, duke e ditur se nacionalizmi është politikisht shumë profitabil dhe se është shumë më lehtë të luhet me këtë kartë, në vend që njerëzve t’u sigurohet buka dhe punësimi, sepse si në Kosovë, ashtu edhe në pjesën e mbetur të Serbisë mbizotërojnë varfëria dhe papunësia. Ky është fakt, siç është fakt edhe se Serbia është e gatshme, nëse unë e kuptoj saktë, që ta dëshmojë pronësinë mbi Trepçën, sikur dhe mbi disa objekte të tjera, ndërsa Prishtina as nuk dëshiron të flasë për këtë.
Nëse autoritetet atje në mënyrë të tillë deklarojnë se Kosova është shtet i pavarur, atëherë do të duhej që qëndrimin e tyre mbi pronësinë e ndërtesave ekonomike ta dëshmojnë në instancat ndërkombëtare. Çështja e Trepçës nuk mund të zgjidhet nga dekrete të Qeverisë së Kosovës, sepse ekzistojnë dokumentet që e dëshmojnë pronësinë e saj, sepse ka depozita mineralesh që janë edhe në territorin e Serbisë qendrore. Këto gjëra duhet të zgjidhen me dialog dhe me marrëveshje.

A «banon» Serbia në Kosovë?

Zoti Stefanoviq, sipas jush, e kujt është Trepça?

Borko Stefanoviq: Trepça, para së gjithash, është ndërmarrje në pronësi të Fondi të Republikës së Serbisë për Zhvillim. Është një përqindje e konsiderueshme e aksionarëve, njerëzit të cilët kanë punuar dhe janë duke punuar në Trepçë, të cilët me siguri i kanë tridhjetë për qind të pronësisë, apo ndoshta edhe më shumë. Dhe çfarë po ndodh tani? Së pari, Qeveria në Prishtinë e miratoi një ligj që e deklaron pronësinë mbi gjithë Trepçën, ndërsa Qeveria jonë e sjell njëlloj vendimi, po ashtu komik, për ta përmbysur vendimin e Qeverisë në Prishtinë. Kjo është vetëm komedi. As Qeveria e Prishtinës nuk mund të thotë – «Trepça është e jona», as Qeveria në Beograd nuk mund të anulojë vendimin e Qeverisë në Prishtinë.
Mendoj se është koha për ta arritur një marrëveshje detyruese, ose të shkohet në Arbitrazh, dhe të vërtetohet kujt çfarë i takon, pasi kapitali nuk është i lidhur me kufirin shtetëror, ndërsa pronësia është mbi të gjitha parimet e përmendura në këtë rast. Me pronësi dhe investime dëshmohet se e kujt është Trepça, të kujt janë 4 500 të punësuar të cilëve nuk u lejohet të kthehen në punë, të kujt janë 200 000 serbë që janë dëbuar nga Kosova dhe nuk mund të kthehen nëpër shtëpitë e tyre, dhe edhe sikur të ktheheshin nuk do të kishin ku dhe çfarë të punonin. Kjo nuk mund të zgjidhet me nacionalizëm dhe nuk mund të zgjidhet duke bërë gara unë dhe zoti Vllasi se cili do të bërtasë më tepër se Kosova është apo nuk është e pavarur. Unë mendoj se kjo është e pakuptimtë.

Zoti Vllasi, zoti Stefanoviq thotë se tek tani duhet të përcaktohet kujt çfarë i takon në kombinatin Trepça, kur bëhet fjalë për pronësinë.

Azem Vllasi: Çfarë ka për t’u përcaktuar? Kam thënë tashmë, kur Kosova kishte autonomi në ish-Jugosllavi, Trepça në mënyrë ligjore, organizative, financiare dhe prodhuese ishte resurs i Kosovës, ashtu siç Hekurudha e Smederevës ishte e Serbisë, ndërsa ajo e Jesenicës ishte e Sllovenisë.
Pra, në atë kohë Trepça nuk ishte resurs i Serbisë. Tani zoti Stefanoviq na shpjegon se ajo është pronë e Serbisë në bazë të situatës ligjore të imponuar me forcë në Kosovë, kur u suspenduan autonomia dhe Kushtetuta e Kosovës. Të gjitha këto dredhi u bënë në mënyrë krejtësisht të paligjshme dhe jokushtetuese. E gjithë kjo u bë në kundërshtim me Kushtetutën e Kosovës, e cila ishte edhe legale, edhe legjitime. Ne nuk hoqëm dorë vullnetarisht, nuk hoqëm dorë nga autonomia e Kosovës, por ajo na u mor me forcë. E gjithë ajo që na u imponua më pas ishte produkt i dhunës ligjore dhe ne kurrë nuk do ta njohim atë. Milosheviqi e imponoi statusin e Kosovës, e cili ishte pushtues, i paligjshëm dhe i dhunshëm. Kjo përfundoi në vitin 1999 dhe ne duhet të shkojmë tutje në bazë të faktit që Kosova tani është shtet.

Borko Stefanoviq: Mos i impononi zgjidhjet. Thoni se çështja e Trepçës është zgjidhur ashtu që Kuvendi i Kosovës e miratoi Ligjin për Trepçën, e cila ishte e grabitur nga dhuna ligjore e Milosheviqit, e cila, deshëm a nuk deshëm, solli deri në luftë, e pas luftës edhe deri në shpalljen e pavarësisë. E dimë këtë, por vetëm ma shpjegoni se çfarë ka të bëjë kjo me pronën. Prona në botën e qytetëruar është fakti në letër. Ekziston fondi që ka ndarë mjete për Trepçën dhe nuk mund tani të thoni – ne u bëmë të pavarur, e ju dokumentet tuaja varni në vesh, dhe luani. Nuk mund të bëhet kjo kështu. Nëse doni të jenë pjesë e Europës së qytetëruar, atëherë duhet t’i pranoni elementet e veçanta të kësaj Europe, elementet e veçanta të sistemit të sotëm demokratik të shteteve europiane dhe të institucioneve ndërkombëtare.
Nëse dikush ka dokument që Trepça është pronë e tij, ose, të themi, ndërtesa e zyrës postare në Prishtinë, apo ndonjë kiosk, nuk mund të thoni se tani i përket Kosovës, sepse u mblodh një grup njerëzish dhe e shpalli pavarësinë – kjo është terminologji e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë. Unë e kuptoj, zoti Vllasi, se kjo është pikëpamje e palës suaj dhe ajo është e ligjshme, por nuk mund t’ia impononi dikujt që ka prova në formë të dokumenteve ligjërisht të vlefshme.
Por, kur unë, si shef i ekipit negociator serb, kërkova që ta vëmë në rend dite çështjen e pronës, znj. Edita Tahiri, e cili ishte në krye të ekipit të Kosovës, tha: «Ne nuk duam të flasim për pronën, sepse ajo e gjitha është jona». Çështja e Trepçës është çështje pronësore-juridike. Ajo është resurs, ajo është çështje e rëndësisë së madhe për Kosovën, por ajo çështje duhet të zgjidhet në mënyrë të civilizuar, por jo në mënyrë siç ju thoni – e gjitha është e jona, e ju mendoni çfarë doni.
Pak më parë, zoti Vllasi tha se nuk ka, as nuk do të ketë Serbi në Kosovë. Serbi do të ketë në Kosovë derisa të ketë serbë që jetojnë atje, ose përpiqen të jetojnë në kushte tmerrësisht të këqija, dhe derisa atje të ekzistojë trashëgimia fetare dhe kulturore serbe, e cila tani është e rrezikuar.

Trepça dhe Coca-Cola

Azem Vllasi: Jo, kjo nuk është çështje pronësore-juridike. Ajo është resurs ekonomik i Kosovës. Ky është thelbi i gjërave. Së dyti, unë e kuptoj zotin Stefanoviq, sepse ai duhet t’i ndihmojë retorikës aktuale në Beograd, dhe nuk guxon të flasë ndryshe. Serbia po e mban atë që është vendosur në vitin 1989 dhe që zgjati deri në vitin 1999, kur u suprimua. Tani është një rend i ri ligjor, një gjendje e re. Kosovën e kanë njohur 108 vende, nga to 22 anëtare të Bashkimit Europian. Serbia nuk ka kurrfarë raportesh pronësore-juridike në Kosovë. Le ta llogaritim se sa kanë qenë asetet e ndërmarrjeve kosovare para se të deklarohen si pasuri e Serbisë.

Borko Stefanoviq: Të akuzohem se unë përdor retorikën e pushtetit në Beograd, kjo vërtet nuk është punë e mençur. Zoti Vllasi nuk është i informuar. Unë jam, krahas Çedomir Jovanoviqit, personi i vetëm i cili përpiqet për ta bërë një hap më shumë përpara në rregullimin e marrëdhënieve tona, dhe këtë me një marrëveshje të detyrueshme bilaterale. Këtë nuk guxon ta thotë askush publikisht, sepse kjo këtu konsiderohet herezi. Së dyti, është e vërtetë se Slobodan Milosheviqi e suprimoi autonominë e krahinës, se shumë shqiptarë mbetën pa punë, se shumë prej tyre ikën vullnetarisht, dhe se u vendos sistemi i segregacionit, ku jeta e serbëve dhe e shqiptarëve u zhvillua në binarë paralelë.
E dimë sesi kjo përfundoi keq, por e përsëris, çështja e shtetësisë dhe kornizës politike është një pyetje, e çështja e pasurisë është diçka që në botën e civilizuar dëshmohet në mënyrë krejtësisht ndryshe dhe nuk ka të bëjë me faktin nëse dikush e ka shpallur apo jo pavarësinë. Kjo do të ishte sikur, për shembull, Serbia të ishte anëtare e Bashkimit Europian, ndërsa Qeveria në Beograd të vendoste për t’u ndarë, dhe pastaj ta uzurponte Coca-Colën në Zemun dhe të thoshte se prej tani ajo është fabrikë e Serbisë. Është normale që pronari i Coca-Colës të kërkonte që ajo t’i kthehej në pronësinë e tij.

Por zoti Vllasi pretendon se Serbia në vitin 1989 ia mori Trepçën Kosovës.

Borko Stefanoviq: Zoti Vllasi e trajton Trepçën si pasuri minerale të Kosovës, edhe pse shumica e minierave i kanë sipërfaqet dhe arteriet e tyre edhe në territorin e Serbisë qendrore, dhe disa hyrje në minierë janë gjithashtu brenda në atë territor. Dhe, çfarë duhet të themi ne tash? Se kjo është një ndërmarrje e ndarë, e Qeveria serbe ta miratojë një dekret dhe ta deklarojë si pasuri të Serbisë, ashtu siç bëri Qeveria e Kosovës. Kjo nuk është serioze.

Kush kujt i ka borxh?

Azem Vllasi: Kur Kosova e kishte autonominë, Trepça nuk ka qenë pronë e Serbisë. Unë e shpjegova se si Trepça dhunshëm u deklarua si pasuri e Serbisë, dhe në bazë të asaj Serbia tani pretendon se është pronë e saj. Zoti Stefanoviq thotë se në Kosovë jetojnë serbë. Natyrisht që jetojnë, ata janë qytetarë të Kosovës dhe ne duhet të kujdesemi për ta, por Beogradi nuk duhet t’i instrumentalizojë ata dhe të thotë se Lista Serbe duhet t’i mbrojë interesat e Serbisë në Parlament. Nëse kjo është kështu, atëherë edhe ne i kemi të drejtat e njëjta, sepse në Luginën e Preshevës ka pothuajse aq shqiptarë sa ka serbë në Kosovë.
Kur kam thënë se Serbia më nuk banon në Kosovë, kam menduar se shteti i Serbisë në kuptimin kushtetues nuk ka më asgjë çfarë të kërkojë në Kosovë. Kjo histori ka përfunduar në vitin 1999. Edhe shqiptarët, edhe serbët jetojnë në të njëjtin rajon dhe ne varemi nga njëri-tjetri. Duhet t’i normalizojmë marrëdhëniet, duhet ta bëjmë këtë edhe kur bëhet fjalë për pronën, por jo në kuptimin – Trepça është serbe. Në qoftë se Serbia e thotë këtë, atëherë për çfarë të flasim.
Le të flasim rreth asaj se sa ishin asetet e kompanive të ekonomisë kosovare, të cilat nën regjimin e Milosheviqit u shndërruan në kompani serbe. Gjithçka ndodhi. Në emër të integrimit të pretenduar, ndërmarrjet kosovare u bashkuan, edhe ato profitabile, me ato përkatëse në Serbi, kështu që ato ndërmarrje të reja u regjistruan në Gjykatën Ekonomike në Beograd si ndërmarrje serbe. Për dhjetë vjet, për sa ishin në pronësi të Serbisë, këto ndërmarrje në përgjithësi janë rrënuar dhe kanë falimentuar.
Duhet ta llogaritim gjithë këtë, dhe atëherë të shohim se kush kujt i ka borxh, e jo të thuhet – Trepça është serbe, sistemi i ujit «Ibër-Lepenc» është serb, Qendra Turistike «Brezovica» është serbe. Pra, nuk mund të flasim në atë mënyrë. Kjo nuk do të na çojë askund. Në Trepçë duhet të punojnë edhe serbët, edhe shqiptarët, por Trepça, ashtu siç është tani, ishte në prag të kolapsit, prandaj kjo është arsyeja pse Qeveria e Kosovës ndërhyri në momentin e fundit. Po të vazhdonte kështu, nuk do të punonin as serbët e as shqiptarët, ndërsa Beogradi kishte për të thënë – Serbia nuk e jep Trepçën, dhe do t’i shitej demagogji e lirë popullit serb.

Siç duket, marrëveshje nuk ka. Përfundimi juaj, zoti Stefanoviq?

Borko Stefanoviq: Nuk duhet të arsyetohemi vetëm me Slobodan Milosheviqin. Është e vërtetë se ai i ka shkatërruar normat ligjore dhe civilizuese, por zoti Vllasi po ashtu e arsyeton sjelljen e tillë të autoriteteve të Kosovës, duke u frikësuar përjetësisht nga Beogradi dhe nga njëfarë ndërhyrje ruse, e cila absolutisht nuk është e mundshme.
Nuk ka Trepçë serbe, ka Trepçë e cila ka pronar. Pronësia dhe kapitali nuk kanë nacionalitet, sidomos jo në shekullin 21, dhe nuk e kuptoj insistimin në faktin që dikush në Beograd thotë se Trepça është serbe dhe se ne nuk e japim Trepçën. Nuk ka çfarë të japim apo të mos japim. Pjesa jugore e Trepçës ka qenë nën kontrollin e Qeverisë në Prishtinë dhe e dimë çfarë gjendja atje. Mijëra punëtorë nuk punojnë, ndërsa Trepça në pjesën veriore punon, i paguan taksat dhe e mbush Buxhetin e Kosovës. Po të mos ketë Trepçë në veri, për të cilën ju thoni se është e uzurpuar, nuk e di nëse do ta kishit parë ndonjë cent nga gjithë ajo pasuri minerale që ju e përmendni. Pajtohem se duhet të përcaktohet se kush çfarë ka uzurpuar dhe kush çfarë ka paguar.
E dini, zoti Vllasi, që sikur një komision ta përcaktonte këtë, ju nuk do të ndaheshit mirë. Do të dilte se ju keni shumë borxhe dhe se do të duhej t’i paguani Serbisë më shumë seç ëndërroni. Në Kosovë dhe Metohi, me vendime të njëanshme, janë uzurpuar 1 200 ndërmarrje pa e verifikuar nëse ato mund të kenë ndonjë pronar. Mos e hapni Kutinë e Pandorës se kush kujt i ka borxh dhe se kush sa ka investuar, sepse, e përsëris, Kosova nuk do të ndahet mirë.
Mënyra e vetme për t’u marrë vesh është një marrëveshje bilaterale, me të cilën do të rregullohej çështja e pronës, ose Arbitrazhi ndërkombëtar. Çfarëdo që të ndodhë – problemi duhet të zgjidhet dhe duhet lëvizur tutje. Në këtë, zoti Vllasi dhe unë pajtohemi. Kurrfarë kërcënimi, imperializmi apo ndonjë ëndërr tjetër nuk vjen në shprehje. Problemi mund të zgjidhet vetëm nëpërmjet bisedimeve, pa marrë parasysh se sa të rënda janë ato.

Përfundimi juaj, zoti Vllasi?

Azem Vllasi: Zoti Stefanoviq përmendi 1 200 ndërmarrje. Këto janë ndërmarrjet që me dhunë ligjore u bënë pronësi serbe. Pas vitit 1999 atyre iu kthye statusi që e kanë pasur para uzurpimit nga regjimi i Milosheviqit. Përndryshe, unë nuk jam i ngarkuar as me Milosheviqin, as me trashëgiminë e tij politike, me të moti i kam spastruar gjërat. Por, kur bëhet fjalë për Kosovën, insistoj se çdo qeveri në Serbi duhet të lirohet nga trashëgimia politike e Milosheviqit dhe nga gjithë ajo çfarë është bërë këtu në kohën e regjimit të tij. Vazhdimi i politikës së tillë ndaj Kosovës në kushte të reja është marrëzi.
Dhe gjëja e fundit që dua ta them – ne do t’i zgjidhim të gjitha këto probleme për të cilat biseduam, por këto nuk do t’i zgjidhin Prishtina dhe Beogradi, këtë do ta bëjnë shteti i Kosovës dhe shteti i Serbisë. Nëse duan – mirë, nëse nuk duan – atëherë secili shkon rrugës së veçantë. Ka shumë vende në botë që nuk kanë marrëdhënie të shkëlqyeshme ndërmjet tyre, e megjithatë jetojnë.