Dhunuesit publik

Shteti jonë asht nji principatë herojsh dalun nga tradita mesjetare e burrnisë, ku drejtësia asht në përgjithësi e ngulfatun, e për gratë asht luks i veçantë. Shteti jonë asht veç territor, e edhe si i tillë ma shum i burrave. Dhe kjo vlenë përtej të drejtës në trashëgimi, që në letër ban dritë si hana, e në realitet asht natë. Po na e thojnë çdo ditë: «Na e kena çliru këtë tokë. Na e kena mbrojtë. Na kena drejtë me e shkatru. Na kena me ba me te çka të dojna. Ku je konë ti kur un kam luftu?»

Foto: Shutterstock



Përmbledhje
Kriminelët e kanë vendin në burg, jo në institucone shtetnore. Pikërisht. E në rastet e dhunës gjinore, sikur këtij të fundit ndaj të miturës në Drenas, ndëshkimi i tyne si individë nuk e zhveshë prej përgjegjësisë institucionin ku ata punonin dhe nuk e zhveshë prej përgjegjësisë sistemin nën të cilin operojnë ato institucione, e që në vend se me e luftu, fuqizon dhunën ndaj grave. Këtë sistem mujna me e quejt: patriarkat. Por, un po e quej thjeshtë: shtet. Sepse, te na kjo nënkupton të njajtën. Dhe kjo e sqaron pse vjet mas vjeti shteti dështoi me i mbrojtë viktimat prej «individëve» edhe kur ato kërkuen ndihmë prej «sistemit» të tij. Natyrisht që dështoi, qysh me i mbrojtë, prej vetes a?

Problemi qëndron tek trashëgimia historike e kësaj çka nënkupton sot shteti. Shteti jonë asht nji principatë herojsh dalun nga tradita mesjetare e burrnisë, ku drejtësia asht në përgjithësi e ngulfatun, e për gratë asht luks i veçantë. Shteti jonë asht veç territor, e edhe si i tillë ma shum i burrave. Dhe kjo vlenë përtej të drejtës në trashëgimi, që në letër ban dritë si hana, e në realitet asht natë. Po na e thojnë çdo ditë: «Na e kena çliru këtë tokë. Na e kena mbrojtë. Na kena drejtë me e shkatru. Na kena me ba me te çka të dojna. Ku je konë ti kur un kam luftu?»

Por, hej, ekzistojna edhe NA që meritojna ma mirë. E për me e realizu çka meritojna, s’mujna ma me ia leju vetes lluksin me marë frymë shlirë në «pauzën» mes rastit deri në rastin tjetër. Asht përgjegjësi e jona me e sfidu rrajësisht kulturën patriarkale të këtij vendi, tue ia nisë me korrigjimin e narrativës qysh shteti portreton të kaluemen, dhe kushtimisht projekton të ardhmen.

Hoxha dhe të tjerët

Kur raste të dhunës ndaj çikave e grave na shfaqen publikisht, gjithmonë një mënyrë me e gjetë kuptim në ate se çka ka ndodhë, asht me indentifiku të fajshmit. Natyrisht, përballë deklaratave të ndonji hoxhe sipas të cilit çika ka faj, sepse ka provoku, janë deklarat që përgjegjësia e vetme asht tek dhunuesit, pra individët të cilët kryen krimin. Dhe në shikim të parë, duket që e para do të përjashtohet si argument automatkisht, por e vërteta asht që mendësia e hoxhës gjenë jehonë në shoqni në nivel shum të madh, bile gjenë jehonë edhe në libra akademikë prej të cilëve mësojnë studentat tanë definicionet e «grave të përdaluna».

Deklaratat që thirrin në përgjegjësi vetëm dhunuesit, pra individët të cilët kryen krimin, janë natyrisht ma të shëndosha, dhe në shikim të parë duket sikur po e luftojnë mendësinë e hoxhës dhe mbrojnë viktimën. Por, edhe këtu tue e reduktu përgjegjësinë për dhunën gjinore vetëm në individët që kryejnë krimin, po përjashtohet roli i përgjegjësisë institucionale që promovon nji sjellje të tillë dhe mendësia e hoxhës nuk po luftohet, por po shpërfillet. Sepse, ky lloj krimi nuk asht nji «rast», por asht nji dukuni në shoqninë tonë.

Kur rasti nuk asht «rast»

Rasti i fundit në vetvete sjellë plot argumente pse dhuna seksuale nuk asht thjeshtë sjellje e keqe e disa individëve, por kulturë e shoqnisë dhe kushtimisht vjen në shprehje si dukuni. Tue fillu prej: Pse nuk guxon nji vajzë me i tregu familjes kur dhunohet seksualisht nga mësuesi?  Pse s’mundet ajo me folë me udhëheqësinë apo naj mësuese në shkollë për ngacmimin prej arsimtarit? Sepse, tutet që edhe ajo e gjykon?! Pse s’munet me folë me naj psikolog/e shkolle? Sepse, nuk ka! Pse vajza nuk drejtohet në ndonjë qendër për mbrojtje të të drejtave të fëmijëve? Sepse, nuk ekziston?! Ose, nashta ekziston, por nuk dihet ku asht?! Po tek ndonji organizatë me mandat për mbrojtje të fëmijëve dhe buxhet kush e di sa qindramijë eurosh në vjet, pse nuk drejtohet? Sepse, ajo ekziston veç në Prishtinë?! Pse detyrohet vajza me shku vetëm në polici? Sepse, tutet që edhe shoqet kanë me e paragjyku? Pse në polici nuk e pret nji ekip policor profesional për raste të tilla? Pse për raste të tilla në polici protokolli nuk e parashah që personi kryesor kontaktues me qenë nji police? Apo e parasheh, atëherë pse nuk zbatohet? Pse nuk lajmrohet menjiherë prokuria kur vajza raporton rastin? Pse heshtet? Pse nuk informohet menjiherë shërbimi social për mbrojtje të fëmijëve? Sepse, nuk funksionon? Pse tutet vajza prej kërcnimeve të policit? A menon ajo që kanë me ia lonë fajin, pavarësisht çka? A ka vendosë shoqnia që ajo ka faj moti? Pse?  Pse menon vajza që nuk ka me i besu kurrkush? Sepse, atyne që iu besoi e dhunuen!

Kultura «me dhunu» përballë kulturës «me raportu» dhe lotët e policit

Në Kosovë (e Shqipni, gjithashtu), dhuna gjinore gjenë përkrahje morale në nji kulturë patriarkale që jo vetëm se dhunon gratë, por vazhdon me i viktimizu ato përmes mënyrës që i adreson krimet ndaj tyne. E tani, natyrisht që gratë kanë me u tutë me folë. Dhe keni parasysh, jam tue folë veç për gratë shqiptare. Për gratë rome, ose të komuniteteve tjera etnike nuk po guxoj as me mendu qysh do të trajtoheshin, tue e dijtë që ato përveç si gra, këqyren me nënçmim edhe përshkak grupit etnik që i përkasin. Po për personat e komunitetit LGBT, qysh trajtohen ata në shkollë, në spital, nga politka? Po me bo ata me pasë nevojë me e raportu dhunën? Kuku, mos vet!

Dhuna gjinore asht sjellje normative që sistematikisht margjinalizon grupe të caktume shoqnore dhe nuk gjen mjaft e hiç ndëshkim në këtë shtet. Shkurt: asht kulturë. Dhe për me e luftu këtë kulturë organizatat e shoqnisë civile me shum mund e shum mundje gjatë rrugës, nëpër vjet kanë punu në strategji të ndryshme me e adresu këtë pabarazi gjinore. «Raporto dhunën» asht nji prej rezultateve të kësaj strategjie. Ky mesazh ka qëllimin me ndërgjegjësu shoqninë (ma shum gratë) për të drejtat e veta dhe efektet e raportimit të dhunës në parandalimin e dhunës ndaj grave si shpërfaqje kanunore në shoqninë tonë patriarkale. «Guxoni me folë», iu bërtet secili. Dhe aq me kambngulje kahnjiherë, sa thue se mos me guxu me raportu asht faj.

«Raporto dhunën» i drejtohet grave, don me i fuqizu gratë, don me i ndërgjegjësu gratë. Dhe un e kam përkrahë, e do ta përkrahi. Dhe përkrahja jem në ma shum se nji rast, ka nënkuptu edhe me shku bashkë me shoqen në polici, që ajo me e raportu dhunën që ushtrohej mbi te. Dhe nuk kam shku për përkrahje morale. Kam shku si dëshmitare, sepse polici tek i cili e ka paraqitë rastin shoqja, nuk po ndalet tue e thirrë me shku me dhanë edhe nji deklartë, me e nënshkru edhe nji herë deklaratën se paska hupë faqja e nënshkrimit, e tani me pyet a mos e ka ndryshu mendjen për deklaratën, a e din, mos asht pajtu ndërkohë me burrin?; dhe ajo po tutet me shku vet me u taku me te, ani që polici me insistim ia ka ba të qartë që aj asht aty me e mbrojtë, e i ka ofru edhe me shku me e marrë me kerr nëse ka nevojë, ose me u taku jasht zyres së policisë, bile edhe numrin privat ia kish pasë dhanë, nëse i duhet ndihmë, natyrisht.

Natyrisht që nuk janë krejt policët të tillë. Dhe një mënyrë me reagu ndaj policëve që keqpërdorin autoritetin e tyne asht me i raportu. Ku? Në polici de. Por, pytja asht, kur bajmë përvoja të tilla me institucione të shtetit ku me e gjetë besimin me vazhdu me i besu? Aq ma shum kur je në nji pozitë të tillë që menxi ke gjetë fortë me raportu rastin në radhë të parë? Nuk ju tregoj kurrgja të re nëse ju them që nepotizmi, korrupcioni e rrjedhimisht joprofesionalizmi janë dukuni, jo raste të izolume, që prekin institucionet shtetnore, pra prekin edhe policinë. Rrjedhimisht, me u iu tutë autoritetit të tyne asht e logjikshme, sepse kurrë nuk e di njeri deri ku guxojnë me dalë jasht kompentencave të veta. Dhe kjo, përballë faktit që kemi trauma të papërpunueme prej të kaluemes me policinë si institucion, e nuk po na jipet shansa me ndërtu nji besim në policinë tonë shtetnore. E për fat të keq, lotët e nji polici në protestën e fundit, na e kujtojnë dëshirën qysh kishim pasë qef me i besu policëve, por nuk e ndryshojnë realitetin.

Konkludimi që mujmë me nxjerrë sidoqoftë asht, që policia si institucion asht gjithashtu viktimë e shtetit patriarkal e të korruptuem. Nji shtet jo patriarkal, kish me prodhu nji polici jo patriarkale dhe të pakorruptueme. Por, mbi të gjitha kish me e prodhu nji polici që udhëhiqet prej ligjeve, e jo prej nji grusht njerëzish që hala bajnë be në Kanun.

Ndërgjegjësimi

Na duhet me vazhdu me e përkrahë «Raportu dhunën». Por, ndërkohë duhet të kemi dyshime se kujt duhet me iu drejtu ky mesazh. Sepse, në nji shtet ku viktimat e dhunës seksuale të luftës detyrohen me heshtë, e të akuzuemit për krime lufte trajtohen si heroj, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë për ndërgjegjësim e inkurajim. Në nji shtet ku qendrat për mbrojtjen e grave dhe të fëmijëve rrezikohen me i mshelë dyert, sepse nuk kanë fonde, por dhunuesve publik, pardon shërbyesve publik (mes tyne dhunuesve) u rriten rrogat pa asnji meritë, dhe shteti numron treqind ministra e zavendsa e këshilltara, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë për ndërgjegjësim.

Në nji shtet ku viktimave të dhunës seksuale të luftës, në aplikimin u kërkohet dokumentim mjekësor i përdhunimit për me iu njoftë vujtja, por lista e veteranëve të luftës mban dhjetna mijë veteranë të rrejshëm, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë për ndërgjegjësim. Në nji shtet ku gazetarët nuk dijnë me e mbrojtë viktimën dhe për pesë pare, pardon pesë klikime, ia mohojnë të drejtën e anonimitetit, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë me u ndërgjegjësu. Në nji vend ku ngacmuesit seksual avancohen në universitet, e studentet këshillohen mos me provoku me veshje/deshje, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë për ndërgjegjësim. Në nji vend ku dhuna ndaj grave kryhet në uniformë shtetnore, nuk janë gratë ma ato që kanë nevojë për ndërgjegjësim. Asht shteti.

Shtetit i vynë nji ndërgjegjësim. Tue ia nisë prej niveleve ma të nalta institucionale. Por, ky ndërgjegjësim nuk asht i mundshëm nëse e mohojmë lidhjen mes dhunës sistematike ndaj grave dhe heroizmit burrnor, që kunorzon kulturën patriarkale prej të cilës formohet ky shtet, si dukuni që dalin prej të njajtit kazan ideologjik. E shohim edhe në llogot shtetnore, ku burrnisë i rezervohet nji vend i veçantë. Këto llogo paguhen me pare tona. Pra, edhe me pare të grave. S’ka nevojë me u thanë. Por, çka ka nevojë me u thanë asht që kjo ditë ku ato bajnë dritë asht pagu edhe me gjak të grave.

Parodi

Si përgjigjje ndaj rastit të fundit (që dihet) të dhunës gjinore në Kosovë, kryeministri i Kosovës i bani thirrje (në Facebook) vajzave e grave me e raportu dhunën. E keni parasysh, prej krejt çka dihet mbi këtë rast, kryeministri nxjerr konkludimin: Raporto dhunën! Në ‘cover picture’ kryeministri shihet tue ecë para nji garde ushtarake të Kosovës, në mesin e të cilëve nuk asht asnji grue. Ndërsa, kryetari i vendit bani thirrje (gjithashtu në facebook, dhe nuk e kuptoj qysh ka gjetë kohë mes gjithë atyne udhëtimeve nëpër botë) për trajtim «me profesionalizëm» të rastit dhe argumentoi që institucionet tona, si të shejta që janë, nuk kanë vend për kriminelë. Në «cover picture» të kryetarit shihet nji fotografi e ushtrisë së Kosovës, nën mesin e të cilës krejt fëtyra burrash (nashta, në anën e djathtë në skej të fotografisë asht nji grue, vështirë me e thanë, fundi i fundit me pasë qenë e randësishme për kryetarin me u pa gratë në ushtrinë e Kosovës, do të jishin pa). A e dini çka s’asht në rregull me këto thirrje, përveç mungesës së grave në ballinë të prezentimit publik të këtyne dy burrave të shtetit që shtyhen cili ma shum se tjetri e ka përkrahjen e burrnisë së vendit mas vete?

Në nji vend ku, prej foltores të kuvendit, kërkohet që dhuna seksuale ndaj grave mos me u ba e madhe, se po ia prishë imazhin shtetit, qe ku i ke dy burrat e shtetit tue u shty cili ma shum se tjetri e ka përkrhajen e «herojve». Njani, mledh nji kor burrash në odë me i kndue lavde kambëkryq nji të dënuemi për krime të luftës dhe tani e emnon hero politik, pardon, këshilltar politik. Tjetri, e shpallë të njajtin hero mbi heroj dhe e kunorzon krejt këtë parodi me nji fotografi presidenciale. E te dytë, secili në mënyrën e vet, me imazhin e nji ushtrie të tanë burrash mbrapa vetes, deklarohen në facebook që kriminelët nuk kanë vend në institucione shtetnore. Sa të njajtë janë, sa që asht gati e pabesueshme që për me folë me njani tjetrin kanë nevojë për ndërmjetsim ambasadorësh të huej. Ata nuk hezitojnë natyrisht në rastin e dhunës seksuale ndaj vajzës në Drenas me kërku ndëshkim për dhunuesit, por reduktojnë përgjegjësinë e krimeve të tilla në sjellje të keqe individësh, dhe kështu vazhdojnë me i shpërfillë shembujt vjet mas vjeti ku shteti dështoi me i mbrojtë viktimat prej «individëve» edhe kur ato kërkuen ndihmë prej «sistemit» të këtij shteti. Sistemit, që ata e kanë në dorë, dhe e kontrollojnë, punë që ish dashtë me e ba ligji. Por, mbrojtësit e ligjit në Kosovë nëse dojnë me e ba punën e vet mirë, hala detyrohen me ikë nga shteti, e me kërku azil nëpër botë.

Nëse kjo formë dhune institucionale vazhdon me u reduktu në «dy individë» në nji vend ku kemi problem sistematik me dhunën gjinore, qysh kena me mujtë nesër, nëse gjejna kohë me i kërku Sërbisë najherë përgjegjësi për krimet masive e sistematike ndaj civilëve në luftë, me i argumentu kundër kur t’na thot ishin vetëm «sjellje joprofesionale e disa individëve»? E kuptoj nëse mendoni që dhuna seksuale në paqe, nuk ka të baj kurrgjo me dhunën seksuale në luftë. Por, e vërteta asht, që trajtimi i saj shoqnor e politik i nënshtrohet të njajtit mentalitet patriarkal. Madje, dhuna seksuale si armë lufte, merr kuptim nga kultura patriarkale e cila gruen e sheh si instrument të mbrojtjes ose rënimit të vlerave dhe normave shoqnore. Dhe kjo reflektohet në mënyrën qysh i trajtojmë viktimat e dhunës seksuale të luftës mas luftës; qysh e trajtojmë popullin civil që u përzu prej shpisë e deportu me trena jasht kufijve të shtetit gjatë luftës, por edhe qysh i trajtojmë luftëtarët e «herojt» në krahasim; po aq sa në mënyrën që po vazhdojmë me i trajtu viktimat e dhunës seksuale të mas luftës, sepse vlerësojmë që (për)dhunimi i tyne ka dhunu normat shoqnore, e edhe pse ato nuk kanë faj, kjo nuk u falet.

Patriarkati asht kontrata që legjitimon dhunën seksuale ndaj grave, si në luftë, si në paqe, dhe pastaj e gjykon dhe trajton viktimën padrejtë, me krejt forcën e traditës. Dhe patriarkati asht tue e udhëheq këtë shtet. Diskursi i këtij shteti rreth drejtësisë sikur në raport me të kaluemen, ashtu me të tashmen, asht i përkthekuem në norma gjinore dhe tregime historike që diskriminojnë gratë, të gjitha gratë, tue fillu prej mënyrës qysh folë për, dhe shfrytëzon të kalumen, njajtë sikur në mënyrën qysh adreson të ardhmen.

Raporto dhunën! Por, mos shko vetëm?!

Thirrja me e raportu dhunën po tingllon si shuplakë tragjike përballë realitetit, ku viktimën nuk e pret nji sistem mbrojtës masi që ta raporton dhunën. Qe nji lajm nga «rasti» i fundit: ÇIKA E KA RAPORTU DHUNËN. A po mundeni me e pa, qysh jo vetëm që dhuna ndaj saj nuk asht vepër e vetëm «disa individëve», por edhe viktimë e kësaj dhune nuk asht veç ajo? «Raporto dhunën» tash asht viktimë githashtu. Por kurrkush nuk po e diskuton këtë. Shteti po vazhdon me ba hajgare me viktimën/viktimat e ardhshme tue u thonë: «Raporto dhunën.» Në gjykatë padyshim ka me u përfolë morali i saj. Mas gjithë këtij abuzimi medial, e dështimit kolektiv me e mbrojtë, nashta edhe ka me u akuzu edhe pse masi që raportoi dhunën, nuk e raportoi pastaj dhunën?!

Sado e randësishme që asht me e raportu dhunën, nuk po mujë me e anashkalu realitetin kosovar, ku viktima kur e raporton dhunën mundet me përfundu pa asnji mbrojtje, nëse jo me u viktimizu tutje mu prej atyne që duhet me e mbrojtë. Kështu që, çka me ju thanë tash grave? Raporto dhunën, por mos shko vetëm? A me u thanë me e marrë nji burrë me vete me i mbrojtë gjatë raportimit? Apo nashta mjafton nji shoqe? Natyrisht, nuk guxojmë me leju raste të tilla me e viktimizu strategjinë «Raporto dhunën», por këtë mund ta bajmë veç tue e diskutu efektin që rastet e shumta të dështimit të shtetit me i mbrojtë gratë që kërkojnë ndihmë, kanë mbi këtë. Pra, tue e theksu rolin e mendësisë patriarkale që në institucionet shtetnore asht në shpi të vet, aq sa në kryet e hoxhës. Dhe nuk mjafton vetëm me e theksu përgjegjësinë institucionale, por duhet me insistu në llogaridhanje institucionale me konsekuenca konkrete të ndëshkimit që prekin gjithë zingjirin hierarkik. E kjo asht e mundshme veç nëse nuk e mohojmë, dhe nuk lejojmë me u mohu, që dhuna gjinore në Kosovë asht dhunë institucionale, e nuk i reduktojmë krimet nga zyrtarët shtetnor në “sjellje individuale” me argumentin që ka edhe policë të mirë, ka edhe mjekë të mirë etj.. Shyqyr more që ka, por ata nuk janë problemi.

Dikursi i imazhit

Përgjigjja jonë, ndaj rasteve të dhunës gjinore nuk guxon me ra pre e nji diskursi që redukton problemin në logjikën: «Jo krejt policët janë ashtu; e jo krejt mësimdhanësit janë ashtu, jo krejt punëtorët social janë ashtu, jo krejt mjekët janë ashtu, kriminelët ishin vetëm ‘disa individë’», etj. etj., sikur me dashtë me i lutë mos me na keqkuptu. Sepse, nuk ka randësi çfarë njerz janë krejt policët, ose çfarë njerz janë krejt mësimdhanësit, ose mjekët. Shum e logjikshme që nuk janë krejt anëtarët e nji grupi «institucionial» kriminelë, edhe kur institucioni në vete asht i korruptuem. Problemi asht pse asht institucioni i korruptuem, e kur asht, çka mendojnë që guxojnë ata me ba pa u tutë prej ndëshkimit, sepse gzojnë autoritet të pokontestueshëm moralisht, e të pasfidueshëm ligjërisht, ma shum se të tjerët?

Në nji vend ku jemi vazhdimisht dëshmitarë qysh mjekët ia majnë anën njani tjetrit edhe kur kolegu ka faj; policët njani tjetrit edhe kur kolegu ka faj; mësuesat njani tjetrit edhe kur kolegu ka faj, e insistimi në mbrojtjen e nji imazhi pozitiv institucional si qëllim në vete asht aq i madh, saqë nuk e merr ma hiç si pikë reference besimin e shoqnisë në institucionet shtetnore, reduktimi i përgjegjësisë për dhunën gjinore vetëm tek «nji, a dy, a tre» individë, asht i padobishëm për me e ndryshu kulturën grupore që mbretnon në këto institucione. Pra, nuk kemi të bajmë veç me kulturë patriarkale si dukuni shoqnore, por edhe me kultura grupore e institucionale që identifikohen rreth uniformave, titujve, pozitave e partive, e që as përballë krimeve nuk ia mohojnë mbështetjen e përkrahjen anëtarëve të grupit që i takojnë. Nepotizmi, korrupcioni e joprofesionalizmi mes tyne natyrisht përforcon nji sjellje të tillë.

Në reagimet e mjekëve ndaj rastit të fundit, saktësisht në reagimin e shoqatës së gjinekologëve të Kosovës, ky trend i kulturës «na» dhe «ju të tjerët» shihet qartë. Mos na e njollosni emnin, bërtasin pa e humb asnji dakik. More, emnin nuk po ua njollosë kurrkush. Kolegu juej dyshohet që e ka thy ligjin. Pse s’po pritni pak deri sa të sqarohen senet? A e dini ju çka janë ligjet? Për kodin etik profesional nuk po kam guxim ma as me ju pvetë. Por, ky kohezion i nji mentaliteti grupor gjenë shprehje hiç ma pak se edhe në kuvendin e Republikës së Kosovës. Deputetja Izmaku deklaroi në foltore të kuvendit që rasti i dhunës seksuale ndaj çikës në Drenas nuk asht dashtë me u ba kaq i madh, sepse po na e prishë imazhin shtetnor para botës. Asht e njajta logjikë që argumenton se edhe kriminelët e luftës nuk ban me i dënu se na prishet imazhi shtetnor; as hajnat shtetnor nuk ban me i dënu se na prishet imazhi shtetnor; as populli nuk ban me u anku se na prishet imazhi shtetnor etj.. Hajde pra, po bahemi krejt kishe jena tue jetu të lumtun në nji vend demokratik ku mbizotnon ligji! E viktimat? Cilat viktima, s’ka viktima në këtë shtet.

Natyrisht kur thuhet imazh shtetnor, fjala asht për imazhin partiak. Dhe nuk asht e rastësishme që partia zgjedh nji grue me e ba këtë deklaratë. Sepse, partia mendon që nëse nji grue del dhe thot që rasti nuk do të duhej të bahej i madh, zbutet zani patriarkal, dhe kështu krijohet nji imazh i ri, sikur nji mision i ri etj.. Me randësi me u dokë kishe. Që nji lajm: gjysës të botës nuk i intereson «Kosovo» hiç, gjysa e gjysës s’ka pse na intereson çka mendon për neve, e pjesa që mbetet e din fort mirë imazhin e saj të vërtetë. Po ta vulosë nëpër raporte çdo ditë.

Diskursi sipas të cilit bërllogun s’ban me e nxjerrë jasht shpisë, por duhet me mshef nën tepih, për hatër të mbrojtjes së imazhit shtetnor, ka natyrisht për qëllim me na e kriju nji ndjesi që si shoqni jemi nji bashkësi harmonike që mbronë vlera të njajta dhe ndanë fatin e njajtë. Por, kjo s’mundet me qenë ma larg prej realiteti. Jemi nji shoqni e copëtume, ku fati i popullit asht nji tjetër, e aj i pushtetarëve, herojve dhe klaneve që i shërbejnë shefave nji krejt tjetër. Dhe gratë pastaj brenda dy grupeve kanë nji fat tjetër. Mes popullit të dhunue e të shkeluna. Mes pushtetarëve të trajtume si «kukulla» me dalë me zbutë imazhin e patriarkatit.

Përsëritje

Nga presidenca dhe kryeminsitria, në rekord kohor, u shpreh indinjata e madhe ndaj dhunës seksuale që u ushtru ndaj nji të miture nga zyrtarë të institucioneve «të shejta» shtetnore. Por, të gjithat reagimet kishin në fokus të veçantë ma shum se mbrojtjen e mirëqenies së çikës, mbrojtjen e imazhit të shejtë të institucioneve. Kjo nënkupton që nën nji: klasa politike vazhdon me shpërfillë mendësinë që sjell dhunën ndaj grave, sepse interesin e ka me mbrojtë institucionet që përfaqëson, ose me thanë ma mirë, institucionet që e përfaqësojnë ate, prandaj nuk e adreson mendësinë në ato institucione si pjesë të problemit, se do të duhej të shihte veten si problem, ose nën dy: asht aq e padijshme sa nuk asht hiç e vetëdijshme për lidhjen e kushtëzume mes mendësisë patriarkale si sistem shoqnor në vete dhe dhunës ndaj grave prandaj nuk din qysh me e adresu. Un mendoj që asht e para. Sidoqoftë, përfundimi asht i njajtë. Rasti adresohet vetëm si rast, viktimës nuk i thuhet as nji herë «nuk ke faj», por institucionit që prodhoi dhunuesit i thuhet ma shum se njiherë «nuk ke faj» dhe fajësia reduktohet në individë. Kjo pritet me mjaftu për me e zgjidh problemin. Kjo natyrisht nuk e zgjidh problemin. Sepse, problemi asht kulturor. Dhe si i tillë lypë zgjidhje që adreson kulturën patriarkale që mbretnon në institucione shtetnore, në shoqni dhe politikë.

Dhe për me e sfidu kulturën patriarkale, nuk guxojmë me harru, që shteti nuk asht vetëm pasqyrim i klasës politike që e udhëheq dhe drejton ate, por që edhe klasa politike asht pasqyrë e mendësisë së shumicës së anëtarëve të nji shoqnie. Dhe shteti, si pushtet i orgnaizuem përmes institucioneve të ndryshme luen rolin e vet në luftimin ose përkrahjen e nji mendësie të caktume shoqnore përmes reformimeve të ligjeve dhe zbatimit të tyne. Por, njikohësisht shoqnia civile, si pushtet i decentralizuem luen rolin e vet përmes përforcimit ose sfidimit të një mendësie të caktume në mirëmbajtjen ose sfidimin e politikave të caktume të shtetit. Në Kosovë, shteti i kapun prej njerzve të nxanun mes interesave politike vetanake dhe imazhit diplomatik në raport me ndërkombëtaret dështon (nuk don) me luejt rolin që ka obligim, dhe përderisa nuk i mungojnë përgjigjjet korrekte politike (megjithëse edhe ktu dështon), veprimet vazhdojnë me qenë në konformitet të plotë të mendësisë patriarkale. Bile kryepolitikanët tanë ndërmjetësojnë (krenarisht e publikisht) edhe në pajtim të gjaqeve. Mbi ligjet ban dritë Kanuni. Dhe kjo mendësi ka traditë të thellë dhe shfaqet ma mirë se askund tjetër në narrativën historike të luftës ku nji grup njerzish legjitimojnë pushtetin e tyne me e udhëheqë shtetin, pa hasë në rezistencë të madhe në popull. Sepse, nën nji: nji popull i vuejtun dorëzohet lehtë përballë «herojve» të luftës, pak prej mosdijes, pak prej tutës, dhe në dy: populli e njeh edhe e kupton Kanunin. Pse me lypë ligje atëherë? Ligjet, nuk po kuptohet kur po vlejnë e ku s’po vlejnë. Asht e njajta narrativë e luftës që sillet rreth identitetit të luftëtarit heroik, e cila ndërton buste të herojve burra me emna (për me u fotografu para tyne) ndërsa për gratë mendon që mjafton nji përmendore me fëtyrë anonime, dhe që ta sqarojmë: kjo përmendore i dedikohet edhe grave viktima të luftës, edhe «grues së Fehmi Lladrocit» (Xhevë e ka pasë emnin, por çka po të duhet me e dijtë?) e edhe Nanës Terezë, njikohësisht. Nji guri e tre punë. Asht e njajta narrativë e luftës me të cilën shtyhen mes vete burrat e shtetit për pushtet popullor në ballinë të prezentimit të tyne në facebook, sikur ajo që gjatë dekadave viktimizon viktimat civile të luftës për së dyti, dhe sot kërkon prej foltores të kuvendit mos me u ba e madhe dhuna seksuale ndaj vajzave përshkak të imazhit shtetnor.

Rasti i dhunës seksuale ndaj të miturës në Drenas, asht dukuni e dhunës institucionale ndaj grave, dhe si i tillë nuk ishe hera e parë, e për fat të keq as nuk ka me qenë hera e fundit. Por, mënyra qysh e adresojmë këtë rast, dhe përfundimet që nxjerrim sot, ka me i determinu konsekuencat edhe të rasteve të ardhshme, e mbi të gjita ka me ndiku në ballafaqimin e viktimave me trauma të tilla. Prandaj, dhuna gjinore duhet me u kuptu si luftë që sfidon narrativën historike të burrnisë e heroizmit në nji kontekst kulturor, shoqnor e politik ma të gjanë edhe për arsye të rehabilitimit dhe mirëqenies së viktimave, përskej luftës për barazi gjinore. Organizatat e shoqnisë civile duhet të udhëheqin nji diskurs mbi dhunën gjinore rreth të cilit gjejnë nji kuptim të përbashkët sa i përket rolit të tyne me i dhanë formë vetes, jo veç si partnerë strategjikë e diplomatikë me organizata shtetnore në projekte të ndryshme, por si pushtete në vete që sfidojnë njizaashëm e pa dorëza diplomatike mentalitetin e pushtetit patriarkal, tue mos e negociu në asnji moment si organizata për mbrojtjen e grave dhe barazi gjinore të drejtën dhe obligimin e tyne në formësimin dhe riformulimin e narrativave historike kombëtare. Tue qenë se trashëgimia e narrativës historike dhe imazhi i heroizmit burrnor asht shtylla e pushtetit patriarkal që legjitimon dhunën gjinore, dhe në këtë imazh pushteti preket ma së shumti, atëherë le të jetë narrativa historike dhe imazhi heroik aty ku e prekim këtë pushtet ma së shumti, deri sa t’i rrxojmë të gjitha fasadat. Dhe këtu merr kuptim të randësishëm jo vetëm ajo çka thojna, por edhe qysh e thojna. Nuk po shoh qysh ndryshe mujna me e ndërtu nji të ardhme të barabartë, pa e ndërru rrëfimin diskriminues e përbuzës të historisë tonë.